Heeft
Rusland de Krim geannexeerd? Nee. Waren het referendum op de Krim en de
afscheiding
daarvan van Oekraïne in strijd met het volkenrecht? Nee. Waren ze dan wel
rechtmatig? Nee; ze
waren in
strijd met de Oekraïense grondwet (maar dat is geen kwestie van volkenrecht).
Had
Rusland dan
vanwege deze ongrondwettigheid de toetreding van de Krim niet moeten weigeren
? Nee; de
Oekraïense grondwet is niet bindend voor Rusland. Was zijn optreden dan
in
overeenstemming met het volkenrecht? Nee; in ieder geval was zijn militaire
aanwezigheid op de Krim buiten zijn
pachtgebieden
daar in strijd met het volkenrecht. Vloeit daaruit niet voort dat de
afscheiding van de Krim, die pas mogelijk werd gemaakt door deze
militaire
aanwezigheid, nietig was en dat
de
daaropvolgende toetreding tot Rusland dus niets anders was dan een verkapte
annexatie?
Nee.
De officiële
verklaringen van westerse regeringen luiden anders. Als men hen gelooft, dan
heeft
Rusland op
de Krim volgens het volkenrecht hetzelfde gedaan als Saddam Hoessein in 1991 in
Koeweit:
vreemd
staatsgebied militair in beslag genomen en aan het eigen grondgebied
toegevoegd. De annexatie
destijds,
zoals men zich herinnert, heeft de dader een massale militaire aanval
opgeleverd. Zou
een
dergelijke aanval, afgezien van de politieke onhaalbaarheid ervan, vandaag de
dag ook tegen
DE KRIM EN
HET VOLKSRECHT
Koude ironie
van de geschiedenis
Rusland
heeft de volksrechtelijke aanspraken van Oekraïne geschonden. Maar men moet
het niet
overdrijven. Wie het hardst om sancties roept, leidt alleen maar de aandacht af
van de eigen
blamage.
Frankfurt am
Main 22°
Feuilleton
Debatten De Krim en het volkenrecht: de koele ironie van de geschiedenis
Debatten
RUBRIEKEN
DEBAT BOEKEN MEDIA THEATER FILM POP KUNST KUNSTMARKT HOGESCHOOL/UNIVERSITEIT
http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/die-krim-und-da…eschichte-12884464.html?printPagedArticle=true#pageIndex_0
14-09-18, 19:54
Pagina 1 van
8
Rusland
gerechtvaardigd? Zeker niet. Maar dat is niet de enige reden om
de officiële
verklaringen van Berlijn tot Washington te wantrouwen.
Afscheiding,
referendum en toetreding zijn iets anders dan annexatie
„Annexatie“
betekent in het volkenrecht de gewelddadige toe-eigening van grondgebied tegen
de wil van de
staat
waartoe het behoort, door een andere staat. Annexaties schenden het
interstatelijk
geweldsverbod, de basisnorm van de juridische wereldorde. Meestal
vinden ze
plaats in de vorm van een „gewapende aanval“, de ernstigste vorm
van
interstatelijke rechtsschendingen. Dan leiden ze volgens artikel 51 van het
VN-Handvest
tot het
recht op militaire zelfverdediging van de aangevallen partij en op noodhulp
door derde
staten –
toestemming om oorlog te voeren, zelfs zonder goedkeuring van de
Veiligheidsraad. Alleen al
deze
overweging zou het vrijblijvende gebruik van het begrip „annexatie“ enigszins
moeten
temperen. Toegegeven, de abstracte definitie ervan biedt ook ruimte voor
allerlei misleidende interpretaties
. Uit een
daarvan lijkt het volkenrechtelijke stigma te kunnen worden afgeleid dat het
het Westen
momenteel aan het Russische optreden oplegt en waarmee het zijn eigen
verontwaardiging
rechtvaardigt.
Maar dat is
propaganda. Wat er op de Krim heeft plaatsgevonden, was iets anders: een
afscheiding,
de uitroeping van staatsonafhankelijkheid, bevestigd door een referendum dat
de
afscheiding van Oekraïne goedkeurde. Daarop volgde het verzoek om toetreding
tot de Russische
Federatie,
dat door Moskou werd aanvaard. Afscheiding, referendum en toetreding sluiten
een annexatie
uit, zelfs
als alle drie in strijd met het volkenrecht zouden zijn geweest. Het
verschil met
annexatie dat zij aangeven, is ongeveer hetzelfde als dat tussen wegnemen en
aanvaarden.
Zelfs als een overdrager, in dit geval de de facto-regering van de Krim,
onrechtmatig handelt,
maakt hij de
aanvaarder nog niet tot degene die wegneemt. Men kan de hele transactie
weliswaar
om
juridische redenen als nietig beschouwen. Dat maakt er echter nog geen
annexatie van, geen roofzuchtige
landverovering
met geweld, een grond voor oorlog volgens het volkenrecht.
Maar was het
nietig? Waren de drie elementen ervan – referendum,
afscheiding,
toetredingsverklaring – in strijd met het volkenrecht? Nee. Al
op het
eerste gezicht is de bewering van de Amerikaanse
regering,
dat het referendum
reeds in
strijd zou zijn geweest met het volkenrecht. Als een deel van de
bevolking
van een land onder zijn leden een volksraadpleging organiseert,
maakt dat
het geen subject van het volkenrecht. Normen van het
algemene
volkenrecht, zoals het verbod om de territoriale
integriteit
van staten aan te tasten, hebben geen betrekking op dit deel en
kunnen door
dit deel niet worden geschonden. Deze vaststelling reikt
verder dan
het referendum op de Krim. Ook de
afscheidingsverklaring
zelf schendt geen norm van het volkenrecht
en zou dat
ook helemaal niet kunnen. Afscheidingsconflicten zijn een
aangelegenheid
van binnenlands, niet van internationaal recht. Deze status quo van
het
volkenrecht heeft het Internationaal Gerechtshof vier jaar geleden bevestigd in
zijn juridisch advies voor
de Algemene
Vergadering van de VN over de afscheiding van Kosovo.
De logica
van een ‘het een of het ander’ geldt niet in het volkenrecht
Nu ontstaat
hier de mogelijkheid voor allerlei sinistere manoeuvres in het geschil over de
juiste
rechtsbegrippen.
Evenmin als het volkenrecht een verbod op afscheiding kent, evenmin accepteert
het
Inwoners van
de Krim vieren op 16 maart in
Simferopol
de afscheiding van Oekraïne.
Foto: AFP
http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/die-krim-und-da…eschichte-12884464.html?printPagedArticle=true#pageIndex_0
14-09-18, 19:54
Pagina 2 van
8
omgekeerd
een recht daarop. Het bevat hierover geen regeling. De staten hebben kennelijk
geen
belang bij
het positief vastleggen van een rechtsgrondslag die de aantasting, ja zelfs
vernietiging van hun
eigen
grondgebied door tot afscheiding neigende minderheden zou toestaan. En
aangezien zij niet
alleen
degenen zijn die aan het volkenrecht gebonden zijn, maar ook de opstellers
ervan, bestaat er
een
dergelijke aanspraak juist niet, afgezien van nauw omschreven uitzonderingen
die in het geval van de
Krim niet
van toepassing zijn. De gemeenschap van staten is, zo luidt de nonchalante
voetnoot in de
leer van het
volkenrecht, geen club van zelfmoordenaars.
Daar valt in
de propagandaoorlog wel iets mee te doen. De gangbare constatering dat
het
volkenrecht de inwoners van de Krim geen recht op afscheiding heeft verleend,
is volkomen juist. Maar
de daaruit
getrokken conclusie, namelijk dat de afscheiding in strijd met het volkenrecht
zou zijn geweest, is onjuist. Het
misleidende
effect ervan, waarop de opstellers natuurlijk kunnen rekenen, ontleent het aan
een
onjuiste
parallel met het binnenlandse recht. Dit garandeert buiten zijn
concrete
verboden altijd een principieel recht op vrijheid. Het staat toe wat het niet
uitdrukkelijk
verbiedt.
Daarom betekent de vaststelling dat iemand zonder toestemming
heeft
gehandeld, binnen zijn werkingssfeer altijd tegelijkertijd het oordeel dat dit
handelen onrechtmatig was.
De logica
van een dergelijk ‘het een of het ander’ geldt niet in het volkenrecht. Het
kent vormen van collectief
handelen,
ten opzichte waarvan het zich neutraal opstelt. Afscheiding is een typisch
voorbeeld. Een
algemeen
verbod zou geen effect hebben, aangezien de mogelijke adressaten ervan niet
onderworpen
zijn aan het volkenrecht. Maar toestemming hiervoor wordt in talrijke
internationale documenten al
decennia
lang afgewezen. Zelfs als algemeen vrijheidsrecht zou het volgens het
volkenrecht niet te
rechtvaardigen
zijn.
De
authentieke wil van een grote meerderheid van de Krim-
bevolking
Dat lijkt
vanzelf te zijn
ingepast in
de door Brussel en Washington opgelegde taalregeling. Geen recht op afscheiding
voor de Krim! Het referendum is een schending van het
volkenrecht
en daarom nietig! De „toetreding“ tot Rusland is niets anders dan een
annexatie!
Een mooie redenering. Maar helaas onjuist.
Maar de
Russische militaire aanwezigheid? Maakt die de hele afscheidingsprocedure niet
tot een farce?
Tot louter
het product van een dreiging met geweld? Als dat zo zou zijn, dan zouden het
verloop en de uitslag
van het
referendum, net als de onafhankelijkheidsverklaring, uitsluitend aan de dreiger
moeten
worden toegeschreven, ook al speelden de lokale bewoners met een glimlach mee
in deze akelige enscenering
. Dan zou de
term ‘annexatie’ terecht zijn. Zo annexeerde Stalin in 1940 de Baltische
staten. Na
de bezetting en de gedwongen instelling van communistische
marionettenparlementen
liet hij de leden daarvan in Moskou verzoeken om toetreding tot de
Sovjet-Unie,
die hij vriendelijk inwilligde. Juist daarom was, bijna een halve
eeuw later,
het loskomen van de Baltische staten van de late USSR geen afscheiding,
maar het
herstel van een soevereiniteit die als rechtsgrond nooit was vervallen. Zou
dat niet het
passende model zijn om de gebeurtenissen op de Krim te interpreteren?
Nee. De
dwingende werking van de Russische militaire aanwezigheid had geen betrekking
op de onafhankelijkheidsverklaring
noch op het
daaropvolgende referendum. Zij waarborgde de mogelijkheid dat
deze
gebeurtenissen plaatsvonden; op de uitkomst ervan had zij geen invloed.
De dreiging
met geweld was niet gericht tegen de burgers of het parlement van de Krim, maar
tegen de
soldaten van het Oekraïense leger. Wat zo werd voorkomen,
http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/die-krim-und-da…eschichte-12884464.html?printPagedArticle=true#pageIndex_0
14-09-18, 19:54
Pagina 3 van
8
was een
militair ingrijpen van de centrale staat om
de
afscheiding te voorkomen. Dat is de reden waarom de
Russische
strijdkrachten de Oekraïense kazernes hebben geblokkeerd en
niet de
stembureaus hebben bewaakt. Natuurlijk
wist Poetin
dat de door hem gewenste resultaten zeker
waren en dat
er geen gedwongen vervalsing nodig was. Maar of hij
anders zelfs
daartoe bereid zou zijn geweest, staat niet ter
discussie.
Ondanks alle verontwaardiging over het Russische optreden is
ook hier in
het land niet serieus betwijfeld dat in
de uitslag
van het referendum de authentieke wil van een grote
meerderheid
van de bevolking van de Krim tot uiting kwam. Of de
officiële
resultaten in detail correct waren, doet daarvoor niet
ter zake. De
werkelijke cijfers lagen in ieder geval ver boven de
drempel van
vijftig procent.
Schending
van de territoriale integriteit
Niettemin
was de Russische militaire aanwezigheid in strijd met het internationaal recht.
Ook al heeft juist deze aanwezigheid wellicht
een bloedige
inzet van gewapend geweld op de Krim voorkomen, toch schond zij het
interstatelijk
interventieverbod. Dat maakt de daardoor mogelijk gemaakte afscheiding
geenszins
ongeldig. Maar het geeft andere staten het recht op tegenmaatregelen,
bijvoorbeeld
sancties. De
evenredigheid daarvan moet echter worden afgemeten aan de feitelijke aanleiding
en niet aan
een verzonnen schrikbeeld: aan militaire dwang op
vreemd
staatsgrondgebied dus, maar niet aan een gewelddadige annexatie. Ondanks alle
overdreven
uitingen van verontwaardiging lijkt men dat in de westerse regeringen
toch wel aan
te voelen. Wacht maar af wat het toekomstige sanctieregime zal inhouden en
vooral hoe lang het zal duren
. Daar zal
men niet veel geduld voor nodig hebben. En vraag je dan af of zo’n reactie
op een
echte, gewelddadige landroof niet vederlicht zou overkomen.
Rusland kan
nog een andere schending van het volkenrecht worden verweten. Hoewel het
algemene
volkenrecht
afscheidingen niet verbiedt, omdat het de initiatiefnemers daarvan niet kan
verplichten,
eist het
even ondubbelzinnig van de andere staten dat zij de daardoor ontstane situatie
niet erkennen, of
in ieder
geval niet vóór de politieke consolidatie ervan. Twee dagen na het
referendum,
op 18 maart, heeft Rusland de toetredingsovereenkomst met de Krim ondertekend.
Dat is
waarschijnlijk de sterkste vorm van erkenning van een afgescheiden gebied als
een
onafhankelijke
staat. Weliswaar gaat de vraag of een onafhankelijke staat zich bij een andere
aansluit, de
rest van de wereld evenmin aan als het volkenrecht. Maar of het
toetredingsgebied na
een eerdere
afscheiding als een dergelijke staat mag worden erkend, is wel degelijk van
belang.
Talloze
problemen die hiermee samenhangen, zijn in de doctrine van het volkenrecht al
lang
omstreden.
Over bepaalde grondbeginselen bestaat echter brede overeenstemming. Volgens die
beginselen was de
Russische
erkenning van de Krim als een toetredingsbevoegde onafhankelijke staat twee
dagen na
haar
afscheiding meer dan voorbarig. Dit betekende een schending van het
volkenrechtelijke recht
van Oekraïne
op eerbiediging van zijn territoriale integriteit. Ook dat rechtvaardigt
internationale
tegenmaatregelen.
Verwarring
over de basisbegrippen van het volkenrecht
Natuurlijk
moeten de verontwaardigde westerse staten nu eerst eens naar zichzelf kijken.
Voor
Vladimir
Poetin verdedigt de toetreding van de Krim
tot de
Russische Federatie. Foto: AP
http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/die-krim-und-da…eschichte-12884464.html?printPagedArticle=true#pageIndex_0
14-09-18, 19:54
Pagina 4 van
8
Zes jaar
geleden, op 17 februari 2008, verklaarde het voorlopige burgerbestuur in Kosovo
de
onafhankelijkheid
van de Servische centrale staat. Dit was, hoewel het Internationaal
Gerechtshof
dit twee jaar later heeft ontkend, in strijd met het relevante specifieke
volkenrecht,
namelijk
Resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad van juni 1999, die Kosovo na de
NAVO-interventie
onder de soevereiniteit van de Verenigde Naties plaatste en tegelijkertijd de
onschendbaarheid
van de Servische grenzen garandeerde. Een dag na deze afscheiding hebben
Engeland,
Frankrijk en de Verenigde Staten, en drie dagen later Duitsland, Kosovo
als
onafhankelijke staat erkend.
Ook dat
waren overhaaste erkenningen en daarmee
in strijd
met het volkenrecht staande ingrepen in het recht van Servië op
eerbiediging
van zijn territoriale integriteit. Destijds heeft Rusland het
Westen
scherp bekritiseerd, vandaag speelt het hetzelfde spel. Dat
daarbij de
rollen zijn omgedraaid, mag men beschouwen als de koele ironie van een
wereldgeschiedenis
die nog steeds veel eerder de stelregels van
politieke
macht volgt dan de normen van het
volkenrecht.
Dat is
betreurenswaardig, maar voorlopig niet te veranderen. En dat
zou
misschien een reden zijn om het volkenrecht
buiten de
politieke discussie te laten en in ieder geval retorisch een beetje
terug te
schroeven. Rusland heeft in strijd met het volkenrecht gehandeld, op een matig
dramatische
manier en politiek gezien geenszins als een
roekeloze
gangster. De nu ontstane situatie was voor de Krim op de lange termijn
waarschijnlijk
toch
onvermijdelijk. En de manier waarop deze nu tot stand is gekomen, heeft,
ondanks al haar
onaangenaamheid,
wellicht ernstigere conflicten voorkomen. Annexaties tussen staten zijn
daarentegen
doorgaans oorlogsredenen.
Wie vandaag
de dag met het oog op de Krim zo spreekt, brengt niet alleen
de
basisbegrippen van het volkenrecht in de war, maar mobiliseert
hun
legitimatiepotentieel op een gevaarlijke manier.
Als alle
tekenen kloppen, is het Westen op dit moment
bezig om
voor een mislukt buitenlands beleid de rekening
te betalen
in de vorm van een blamage van wereldhistorische omvang. Het zou de
collaterale
schade daarvan niet al te ver moeten uitbreiden naar het domein van het
volkenrecht.
Text below is a Google Translation, INTO ENGLISH a bit re-wrtitten to make it better readable.
The Crimea and International Law.
The cool irony of history.
Russia has injured International legal rights of the Ukraine. But you should 'leave the church in the village' ( be reasonable). He who shouts loudest for sanctions , only deflected from his own disgrace .
07.04.2014 , by REINHARD MERKEL
Did Russia annex the Crimea ? No.
Were the referendum in the Crimea and the separation from the Ukraine against international law ? No.
So they were legitimate? No, they violated the Ukrainian Constitution (but that's not a question of international law ) .
Should Russia not have refused the joining of Crimea with Russia, because it was unconstitutional for Ukraïne law? No, the Ukrainian constitution does not bind Russia.
Were Russia's actions in accordance with international law then ? No, its military presence in Crimea beyond its tenements (area's where the Russian army was legally allowed to be) was illegal under international law .
Then, as the secession of Crimea was only possible because of (the not completely lawfull) Russian military presence there, is this secession not unlawful? And by consequence, is the joining of Russia by the Crimea not a kind of annexation ? No.
The official statements of Western governments are different from what I write above. If you believe them, then Russia has done the same in the Crimea (under international law) as Saddam Hussein did in 1991 in Kuwait : foreign territory confiscated by military power. The annexation at that time , you remember , made that Saddam suffered a massive military strike . Is such a strike, apart from its political impossibility today-- justified against Russia? Certainly not . But that's not the only reason to distrust the official government vocatives from Berlin to Washington.
Secession, referendum , accession is something other than annexation.
" Annexation " in international law is called the violent appropriation of land against the will of the State to which it belongs , by another state . Annexations violate the interstate prohibition of violence , the basic norm of the legal world order. She is regularly done by way of an " armed attack " , the most severe form of intergovernmental violation of rights. Then, under Article 51 of the UN Charter, the country that was attacked may use military self-defense and other ( third) States may help militarily : these are permits to make war without the approval of the UN Security Council. This consideration ( Annexation makes war possible) should restrict the easy use of the title " annexation " a bit. Of course, the abstract definition of 'Annexation' leaves room for all sorts of misleading interpretations. From one of these misleading interpretations the international legal Stigma seems to be derived which the West currently sticks on the Russian approach, and to which The West accredits her own indignation.
But that's propaganda. What has taken place in the Crimea, was something else : a secession, the declaration of Independence (of the Crimea), confirmed by a referendum which approved the separation from the Ukraine. This was followed by the application to join the Russian Federation, which Moscow accepted . Secession, then referendum and then joining Russia: these make an annexation untrue/impossible, even if all three would have been against international law. The difference with annexation is approximately like the difference between 'to take away' and 'to offer'. Even if a donor , here the de facto government of the Crimea, acts unlawful, that does not make the receiver to one who 'takes away' . One may indeed consider the whole transaction to be legally void. This still makes them not to be like 'annexation' which is the rapacious land grab by force . [..... ?]
But was the passing of Crimea from Ukraine to Russia null and void ? Were their three elements - referendum , secession, Declaration of joining Russia - illegal under international law ? No. The claim of the U.S. government that already the referendum had violated international law is of course absurd as one can see immediately. When a part of a country's population organises among its members a plebiscite , then this does not make them the subject of international law . A plebiscite can not and will not touch norms of general international law , such as a prohibition to touch the territorial integrity of states. Also the secession declaration does not violate any norm of international law and could not even do that. Secessionist conflicts are a matter of national , not international law. This status quo of International Law was confirmed four years ago by the International Court of Justice when it took a legal stance before the UN General Assembly about the secession of Kosovo.
The logic of either- or is not valid in international law
( The text below was not re-written. It was only machine-translated by Google.
If you want to rewrite is, please do, and post it below as a comment.)
Now here opens the way for all sorts of sinister maneuvers in the dispute over the appropriate legal terms . Just as the law recognizes a prohibition of secession, so little accepted it reversed a right to it. It is true to no regulation . The States have shown no interest in the positive settlement of a legal title which would allow the damage , even destruction of their own territories by secession inclined minorities. And since they are not only obligated by international law , but also its author , there is not such a claim even, apart from narrowly defined exceptions that are not relevant in the case of Crimea. The community of States, the sloppy footnote international legal doctrine , is not a club of suicides .
It can be to do something in the propaganda war . The common finding of international law had granted the Crimean residents no right to secession is quite right . But the provided deadline , so the secession was illegal under international law , is wrong. His misleading effect on which its creators can rely , of course , it refers from a failed parallel to national law. This ensures outside his concrete prohibitions always a basic civil right . It allows what is not expressly prohibited . Therefore, in his sphere is the finding that someone had acted without permission , always at the same time the verdict , this action was unlawful .
The logic of such an either- or is not valid in international law. It knows forms of collective action to which it is neutral . The secession is an exemplary case . A general ban would be illusory because its possible recipients are not subject to international law. But a permission is denied in a number of international documents for decades. Also, as a general right to freedom they would not be justified under international law .
The authentic will of a large majority of the Crimean population
That should have inserted the prescribed in Brussels and in Washington speech control by itself . No right to secession of Crimea ! The referendum is a violation of international law and therefore null and void ! The " accession " to Russia is nothing but an annexation ! A beautiful dissipation. Only sadly mistaken.
But the Russian military presence ? Does she not the whole procedure of secession into a farce ? For sheer product of a threat of violence ? If this were so , then would the process and outcome of the referendum as well as the Declaration of Independence alone attributable to the Impending , even if the locals played along with good grace when evil staging. The talk of the annexation would be correct. So Stalin annexed the Baltic states in 1940 . After their occupation and imposer of communist puppet parliaments whose members he had in Moscow asking for the connection to the Soviet Union , which he granted friendly. For this very reason was almost half a century later, the replacement of the Baltic States from the late USSR no secession, but the restoration of sovereignty which has never been extinguished as a legal document . Would not that be the right model for the interpretation of the operations in the Crimea ? No. The coercive effect of the Russian military presence was referring not to the declaration of independence nor to the subsequent referendum. She secured the possibility of taking-place of these events ; their source and took it had no effect . Addressees of the threat of violence were not the citizens or the Parliament of the Crimea, but the soldiers of the Ukrainian army . What was so prevented , was a military intervention of the central government to suppress the secession. That is the reason why the Russian forces blocked the Ukrainian barracks and have not been around monitors the polling stations . Of course, Putin knew that the desired results from it were safe and no forced forgery needed . But whether he would otherwise have been willing even to is not at issue . For all the outrage over Russia's actions has been in this country is not seriously doubted that the result of the referendum was the authentic will of a large majority of the Crimean population expressed . Whether the official results were correct in detail , for it is of no consequence. The real figures were in any case far above the mark of fifty percent.
Disregard for the territorial integrity
However, the Russian military presence was illegal. Even if they just may have prevented a bloody use of force in the Crimea, they violated the intergovernmental intervention prohibition . This makes it not allowed secession null and void. But it authorized other states to take countermeasures , such as sanctions. Their proportionality has , however, to be calculated at its real cause and not to a fictitious bogeyman : So in a military assault on foreign territory , but not a violent annexation. With all the over-instrumentation of their own rebellion, we seem to feel that the Western governments , after all . You wait and see only the future sanctions regime and especially its duration. Lots of patience on there is not need. And then ask yourself whether such a response to a real violent land grab not seem light as a feather .
Yet another violation of international law must be covered Russia. Just as general international law prohibits secession , because it can not commit the author , so it unequivocally does not require , or at least not to recognize prior to their political consolidation of the other states , the situation thus created . Two days after the referendum , on March 18 , Russia signed the Agreement on the Accession of the Crimea. That should be the strongest form of recognition of a secessionist territory as a newly independent state. Although the question of whether an independent state joins another , the rest of the world goes on as little as the law of nations . But whether the candidate region may be recognized under a previous secession as such a state , very well .
Countless problems associated with it , are controversial in the international law doctrine for a long time . About certain basics but there is wide consensus . After Russia's recognition of the Crimea as a candidate capable independent state was two days after their separation more than rashly . You hurt , it means the international legal right of Ukraine to respect for their territorial integrity. Also that justifies international countermeasures.
Confusion of the international legal terms
To be sure, the outraged Western nations must now take their own noses. Six years ago , on 17 February 2008 , the provisional civil administration whose independence by the Serbian central government said in Kosovo. The violated , although the International Court of Justice has two years later denied by other relevant special law , namely the Resolution 1244 of the UN Security Council in June 1999 , which put Kosovo after the NATO intervention under the jurisdiction of the United Nations and also the inviolability the Serbian borders has guaranteed. One day after the secession have England , France and the United States , three days later Germany has recognized Kosovo as an independent state .
Even these were hasty acts of recognition and thus international law intervention in the Serbian claim to respect its territorial integrity. At that time, Russia has sharply criticized the West , today it plays the same game. The fact that the roles are reversed , you might be recorded as cool irony of world history , which is still the maxims of political power far more than following the norms of international law .
This is unfortunate , but the front hand not to change . And that might be a reason to leave the church under international law in the political village and at least rhetorically disarm a bit. Russia has acted contrary to international law , in moderately dramatic mode and politically not as a hasardierender gangster. The resulting state was now in the long term probably inevitable anyway for the Crimea. And the form in which he has now brought about , may have avoided more serious conflicts with all its unpleasantness . Annexations between states , however, are typically reasons for war .
Who talks like that with a view to the Crimea today , confused not only the basic concepts of international law , but mobilized their legitimation potential on a dangerous manner . If not assume all the characters , the West is just going to incur the receipt of a world-historical embarrassment for a failed foreign policy. It should not extend too far into the sphere of international law whose collateral damage.
Reinhard Merkel teaches Criminal Law and Philosophy at the University of Hamburg.
Source: F.A.Z.
Die Krim und das VölkerrechtKühle Ironie der Geschichte
Russland hat völkerrechtliche Ansprüche der Ukraine verletzt. Aber man sollte die Kirche im Dorf lassen. Wer am lautesten nach Sanktionen schreit, lenkt nur ab von der eigenen Blamage.
07.04.2014, von REINHARD MERKEL
© DPA
Beitrittsjubel auf der Krim: War Russlands Vorgehen ein Völkerrechts- oder Verfassungsbruch?
Hat Russland die Krim annektiert? Nein. Waren das Referendum auf der Krim und deren Abspaltung von der Ukraine völkerrechtswidrig? Nein. Waren sie also rechtens? Nein; sie verstießen gegen die ukrainische Verfassung (aber das ist keine Frage des Völkerrechts). Hätte aber Russland wegen dieser Verfassungswidrigkeit den Beitritt der Krim nicht ablehnen müssen? Nein; die ukrainische Verfassung bindet Russland nicht. War dessen Handeln also völkerrechtsgemäß? Nein; jedenfalls seine militärische Präsenz auf der Krim außerhalb seiner Pachtgebiete dort war völkerrechtswidrig. Folgt daraus nicht, dass die von dieser Militärpräsenz erst möglich gemachte Abspaltung der Krim null und nichtig war und somit deren nachfolgender Beitritt zu Russland doch nichts anderes als eine maskierte Annexion? Nein.
Die offiziellen Bekundungen westlicher Regierungen lauten anders. Glaubt man ihnen, dann hat Russland auf der Krim völkerrechtlich das Gleiche getan wie Saddam Hussein 1991 in Kuweit: fremdes Staatsgebiet militärisch konfisziert und dem eigenen zugeschlagen. Die Annexion damals, man erinnert sich, hat ihrem Urheber einen massiven Militärschlag zugezogen. Wäre ein solcher Schlag, von seiner politischen Unmöglichkeit abgesehen, heute auch gegen Russland gerechtfertigt? Gewiss nicht. Aber das ist nicht der einzige Grund, den regierungsamtlichen Vokativen von Berlin bis Washington zu misstrauen.
Sezession, Referendum, Beitritt ist etwas anderes als Annexion
„Annexion“ heißt im Völkerrecht die gewaltsame Aneignung von Land gegen den Willen des Staates, dem es zugehört, durch einen anderen Staat. Annexionen verletzen das zwischenstaatliche Gewaltverbot, die Grundnorm der rechtlichen Weltordnung. Regelmäßig geschehen sie im Modus eines „bewaffneten Angriffs“, der schwersten Form zwischenstaatlicher Rechtsverletzungen. Dann lösen sie nach Artikel 51 der UN-Charta Befugnisse zur militärischen Notwehr des Angegriffenen und zur Nothilfe seitens dritter Staaten aus - Erlaubnisse zum Krieg auch ohne Billigung durch den Weltsicherheitsrat. Schon diese Überlegung sollte den freihändigen Umgang mit dem Prädikat „Annexion“ ein wenig disziplinieren. Freilich bietet dessen abstrakte Definition auch allerlei irreführenden Deutungen Raum. Aus einer von ihnen scheint sich das völkerrechtliche Stigma ableiten zu lassen, das der Westen derzeit dem russischen Vorgehen aufdrückt und an dem er die eigene Empörung beglaubigt.
Aber das ist Propaganda. Was auf der Krim stattgefunden hat, war etwas anderes: eine Sezession, die Erklärung der staatlichen Unabhängigkeit, bestätigt von einem Referendum, das die Abspaltung von der Ukraine billigte. Ihm folgte der Antrag auf Beitritt zur Russischen Föderation, den Moskau annahm. Sezession, Referendum und Beitritt schließen eine Annexion aus, und zwar selbst dann, wenn alle drei völkerrechtswidrig gewesen sein sollten. Der Unterschied zur Annexion, den sie markieren, ist ungefähr der zwischen Wegnehmen und Annehmen. Auch wenn ein Geber, hier die De-facto-Regierung der Krim, rechtswidrig handelt, macht er den Annehmenden nicht zum Wegnehmer. Man mag ja die ganze Transaktion aus Rechtsgründen für nichtig halten. Das macht sie dennoch nicht zur Annexion, zur räuberischen Landnahme mittels Gewalt, einem völkerrechtlichen Titel zum Krieg.
© AFPBewohner der Krim feiern am 16. März in Simferopol die Loslösung von der Ukraine.
Aber war sie nichtig? Waren ihre drei Elemente - Referendum, Sezession, Beitrittserklärung - völkerrechtswidrig? Nein. Schon auf den ersten Blick ungereimt ist die von der amerikanischen Regierung ausgegebene Behauptung, bereits das Referendum habe gegen das Völkerrecht verstoßen. Veranstaltet ein Teil der Bevölkerung eines Landes unter seinen Mitgliedern ein Plebiszit, so macht ihn das nicht zum Völkerrechtssubjekt. Normen des allgemeinen Völkerrechts, etwa das Verbot, die territoriale Integrität von Staaten anzutasten, betreffen ihn nicht und können von ihm nicht verletzt werden. Die Feststellung reicht über das Referendum auf der Krim hinaus. Auch die Sezessionserklärung selbst verletzt keine völkerrechtliche Norm und könnte dies gar nicht. Sezessionskonflikte sind eine Angelegenheit innerstaatlichen, nicht internationalen Rechts. Diesen Status quo des Völkerrechts hat der Internationale Gerichtshof vor vier Jahren in seinem Rechtsgutachten für die UN-Generalversammlung zur Sezession des Kosovo bestätigt.
Die Logik eines Entweder-oder gilt im Völkerrecht nicht
Nun öffnet sich hier die Möglichkeit für allerlei sinistre Schachzüge im Streit um die passenden Rechtsbegriffe. Sowenig das Völkerrecht ein Verbot der Sezession kennt, so wenig akzeptiert es umgekehrt ein Recht darauf. Es trifft dazu keine Regelung. Die Staaten haben ersichtlich kein Interesse an der positiven Setzung eines Rechtstitels, der die Beschädigung, ja Zerstörung ihrer eigenen Territorien durch sezessionsgeneigte Minderheiten erlauben würde. Und da sie nicht nur die vom Völkerrecht Verpflichteten, sondern auch dessen Urheber sind, gibt es einen solchen Anspruch eben nicht, von eng umschriebenen Ausnahmen abgesehen, die im Fall der Krim nicht einschlägig sind. Die Gemeinschaft der Staaten, so die saloppe Fußnote der Völkerrechtslehre, ist kein Club von Selbstmördern.
Daraus lässt sich im Propagandakrieg etwas machen. Die landläufige Feststellung, das Völkerrecht habe den Krim-Bewohnern kein Recht zur Sezession gewährt, ist ganz richtig. Aber der mitgelieferte Schluss, also sei die Sezession völkerrechtswidrig gewesen, ist falsch. Seine irreführende Wirkung, auf die sich seine Urheber freilich verlassen können, bezieht er aus einer verfehlten Parallele zum innerstaatlichen Recht. Dieses gewährleistet außerhalb seiner konkreten Verbote stets ein prinzipielles Freiheitsrecht. Es erlaubt, was es nicht ausdrücklich untersagt. Deshalb bedeutet in seiner Sphäre die Feststellung, jemand habe ohne Erlaubnis gehandelt, stets zugleich das Verdikt, dieses Handeln sei rechtswidrig gewesen.
Die Logik eines solchen Entweder-oder gilt im Völkerrecht nicht. Es kennt Formen kollektiven Handelns, zu denen es sich neutral verhält. Die Sezession ist ein exemplarischer Fall. Ein allgemeines Verbot ginge ins Leere, da dessen mögliche Adressaten dem Völkerrecht nicht unterworfen sind. Aber eine Erlaubnis dazu wird in etlichen internationalen Dokumenten seit Jahrzehnten verneint. Auch als allgemeines Freiheitsrecht wäre sie völkerrechtlich nicht zu begründen.
Der authentische Wille einer großen Mehrheit der Krim-Bevölkerung
Das dürfte sich der in Brüssel und in Washington verordneten Sprachregelung wie von selbst eingefügt haben. Kein Recht der Krim auf Sezession! Das Referendum ein Bruch des Völkerrechts und daher null und nichtig! Der „Beitritt“ zu Russland nichts anderes als eine Annexion! Eine schöne Ableitung. Nur leider falsch.
Aber die russische Militärpräsenz? Macht sie nicht die ganze Prozedur der Sezession zur Farce? Zum schieren Produkt einer Drohung mit Gewalt? Wäre es so, dann wären Ablauf und Ergebnis des Referendums genauso wie die Erklärung der Unabhängigkeit allein den Drohenden zuzurechnen, auch wenn die Einheimischen mit guter Miene bei der bösen Inszenierung mitspielten. Die Rede von der Annexion wäre dann richtig. So hat Stalin 1940 die baltischen Staaten annektiert. Nach ihrer Besetzung und der Zwangseinrichtung kommunistischer Marionettenparlamente ließ er deren Mitglieder in Moskau um den Anschluss an die Sowjetunion ersuchen, den er freundlich gewährte. Ebendeshalb war ein knappes halbes Jahrhundert später die Ablösung der baltischen Staaten von der späten UdSSR keine Sezession, sondern die Wiederherstellung einer Souveränität, die als Rechtstitel nie erloschen war. Wäre das nicht das passende Modell zur Deutung der Vorgänge auf der Krim?
© APWladimir Putin verteidigt die Aufnahme der Krim in die russische Förderation.
Nein. Die Zwangswirkung der russischen Militärpräsenz bezog sich weder auf die Erklärung der Unabhängigkeit noch auf das nachfolgende Referendum. Sie sicherte die Möglichkeit des Stattfindens dieser Ereignisse; auf deren Ausgang nahm und hatte sie keinen Einfluss. Adressaten der Gewaltandrohung waren nicht die Bürger oder das Parlament der Krim, sondern die Soldaten der ukrainischen Armee. Was so verhindert wurde, war ein militärisches Eingreifen des Zentralstaats zur Unterbindung der Sezession. Das ist der Grund, warum die russischen Streitkräfte die ukrainischen Kasernen blockiert und nicht etwa die Abstimmungslokale überwacht haben. Natürlich wusste Putin, dass die von ihm gewünschten Resultate sicher waren und keiner erzwungenen Fälschung bedurften. Aber ob er andernfalls sogar dazu bereit gewesen wäre, steht nicht zur Debatte. Bei aller Empörung über das russische Vorgehen ist auch hierzulande nicht ernsthaft bezweifelt worden, dass im Ergebnis des Referendums der authentische Wille einer großen Mehrheit der Krim-Bevölkerung zum Ausdruck kam. Ob die amtlichen Ergebnisse im Einzelnen korrekt waren, ist dafür ohne Belang. Die wirklichen Zahlen lagen jedenfalls weit über der Marke von fünfzig Prozent.
Missachtung der territorialen Integrität
Gleichwohl war die russische Militärpräsenz völkerrechtswidrig. Auch wenn gerade sie einen blutigen Einsatz von Waffengewalt auf der Krim verhindert haben mag, verletzte sie das zwischenstaatliche Interventionsverbot. Das macht die davon ermöglichte Sezession keineswegs nichtig. Aber es berechtigt andere Staaten zu Gegenmaßnahmen, zum Beispiel zu Sanktionen. Deren Verhältnismäßigkeit hat sich allerdings an ihrem tatsächlichen Anlass zu bemessen und nicht an einem fingierten Schreckgespenst: an einer militärischen Nötigung auf fremdem Staatsgebiet also, nicht aber einer gewaltsamen Annexion. Bei aller Überinstrumentierung der eigenen Empörung scheint man das in den westlichen Regierungen immerhin zu fühlen. Man warte nur das künftige Sanktionsregime und vor allem dessen Dauer ab. Viel Geduld wird man dafür nicht brauchen. Und frage sich dann, ob eine solche Antwort auf einen echten gewaltsamen Landraub nicht federleicht erschiene.
Noch eine weitere Völkerrechtsverletzung ist Russland vorzuhalten. Sowenig das allgemeine Völkerrecht Sezessionen verbietet, weil es deren Urheber nicht verpflichten kann, so unzweideutig verlangt es von den anderen Staaten, die dadurch geschaffene Lage nicht oder jedenfalls nicht vor deren politischer Konsolidierung anzuerkennen. Zwei Tage nach dem Referendum, am 18. März, hat Russland das Abkommen zum Beitritt der Krim unterzeichnet. Das dürfte die stärkste Form der Anerkennung eines Sezessionsgebiets als eines unabhängig gewordenen Staates sein. Zwar geht die Frage, ob sich ein unabhängiger Staat einem anderen anschließt, den Rest der Welt so wenig an wie das Völkerrecht. Aber ob das Beitrittsgebiet nach einer vorherigen Sezession als ein solcher Staat anerkannt werden darf, sehr wohl.
Zahllose Probleme, die damit zusammenhängen, sind in der Völkerrechtsdoktrin seit langem umstritten. Über bestimmte Grundlagen besteht aber weitgehend Einigkeit. Danach war die russische Anerkennung der Krim als eines beitrittsfähigen unabhängigen Staates zwei Tage nach ihrer Abspaltung mehr als vorschnell. Sie verletzte, heißt das, den völkerrechtlichen Anspruch der Ukraine auf Achtung ihrer territorialen Integrität. Auch das rechtfertigt internationale Gegenmaßnahmen.
Verwirrung der völkerrechtlichen Grundbegriffe
Freilich müssen sich die empörten westlichen Staaten nun an ihre eigenen Nasen fassen. Vor sechs Jahren, am 17. Februar 2008, erklärte die provisorische Zivilverwaltung im Kosovo dessen Unabhängigkeit vom serbischen Zentralstaat. Das verstieß, wiewohl der Internationale Gerichtshof das zwei Jahre später verneint hat, gegen einschlägiges spezielles Völkerrecht, nämlich die Resolution 1244 des UN-Sicherheitsrats vom Juni 1999, die den Kosovo nach der Nato-Intervention unter die Hoheitsgewalt der Vereinten Nationen gestellt und zugleich die Unverletzlichkeit der serbischen Grenzen garantiert hat. Einen Tag nach dieser Sezession haben England, Frankreich und die Vereinigten Staaten, drei Tage später hat Deutschland den Kosovo als unabhängigen Staat anerkannt.
© AFPDie Ähnlichkeiten sind nicht vor der Hand zu weisen: Kosovo feiert seine Unabhängigkeit 2008
Auch das waren überhastete Akte der Anerkennung und damit völkerrechtswidrige Eingriffe in den Anspruch Serbiens auf Achtung seiner territorialen Integrität. Damals hat Russland den Westen scharf kritisiert, heute spielt es das gleiche Spiel. Dass dabei die Rollen vertauscht sind, mag man als kühle Ironie einer Weltgeschichte verbuchen, die noch immer den Maximen der politischen Macht weit eher folgt als den Normen des Völkerrechts.
Das ist bedauerlich, aber vorderhand nicht zu ändern. Und das wäre vielleicht ein Grund, die völkerrechtliche Kirche im politischen Dorf zu lassen und immerhin rhetorisch ein wenig abzurüsten. Russland hat völkerrechtswidrig gehandelt, in mäßig dramatischem Modus und politisch keineswegs wie ein hasardierender Gangster. Der nun entstandene Zustand war für die Krim langfristig wohl ohnehin unumgänglich. Und die Form, in der er nun herbeigeführt wurde, mag bei all ihrer Unerfreulichkeit gravierendere Konflikte vermieden haben. Annexionen zwischen Staaten sind dagegen typischerweise Kriegsgründe.
Mehr zum Thema
Wer heute mit Blick auf die Krim so redet, verwirrt nicht nur die völkerrechtlichen Grundbegriffe, sondern mobilisiert deren Legitimationspotential auf eine gefährliche Weise. Wenn nicht alle Zeichen trügen, ist der Westen soeben dabei, sich für eine verfehlte Außenpolitik die Quittung einer welthistorischen Blamage zuzuziehen. Er sollte deren Kollateralschäden nicht allzu weit in die Sphäre des Völkerrechts ausdehnen.
