De Hebreeuwse Bijbel (Tenach)
is voor de toegewijde Jood evenzeer een verslag van zijn oude oorsprong, het
prisma waardoor alle Joodse geschiedenis wordt geïnterpreteerd (is de
"Holocaust" geen Bijbelse term?), en het onveranderlijke patroon van
Israëls veelbelovende toekomst. Daarom blijft de Bijbel, ooit het
"draagbare vaderland" van de Joden in de diaspora, zoals Heinrich
Heine het uitdrukte, de kern van het nationale verhaal van de Joodse Staat,
waarvan de oprichters het geen andere grondwet hebben gegeven.
Het is waar dat de
eerste profeten van het politieke zionisme - Moses Hess (Rome en Jeruzalem, 1862),
Leon Pinsker (Auto-Emancipatie, 1882) en Theodor Herzl (De Joodse
Staat, 1896) - hun inspiratie niet uit de Bijbel haalden, maar uit de grote
nationalistische geest die aan het eind van de 19th eeuw door Europa
waart. Het maakte Pinsker en Herzl eigenlijk weinig uit of de Joden Palestina
of een ander deel van de wereld koloniseerden; de eerste dacht aan wat land in
Noord-Amerika, terwijl de tweede dacht aan Argentinië en later Oeganda.
Belangrijker nog dan nationalisme, was wat deze intellectuele pioniers dreef
het voortbestaan van judeofobie of antisemitisme: Pinsker, afkomstig uit
Odessa, bekeerde zich tijdens de pogroms die volgden op de moord op Alexander
II; Herzl, op het hoogtepunt van de Dreyfus-affaire.
Maar door zijn
beweging "Zionisme" te noemen, sloot Herzl zelf aan bij de bijbelse
mythologie: Zion is een naam die door bijbelse profeten werd gebruikt voor
Jeruzalem. En na Herzl waren de stichters van de Yishuv (Joodse gemeenschappen
die zich vóór 1947 in Palestina vestigden) en later van de Joodse Staat
doordrenkt van de Bijbel. Vanuit hun gezichtspunt was het zionisme het logische
en noodzakelijke einde van het bijbelse Jahwisme. "De Bijbel is ons mandaat,"
verklaarde Chaim Weizmann op de Vredesconferentie in Versailles in 1920, en
David Ben-Gurion heeft duidelijk gemaakt dat hij het VN-verdelingsplan van 1947
slechts aanvaardde als een tijdelijke stap naar het doel van bijbelse grenzen.
In Ben-Gurion, profeet van het vuur (1983), de biografie van de man die
omschreven wordt als "de personificatie van de zionistische droom",
geeft Dan Kurzman aan elk hoofdstuk een Bijbelcitaat. Het voorwoord begint als
volgt:
"Het leven van
David Ben-Gurion is meer dan het verhaal van een buitengewone man. Het is het
verhaal van een Bijbelse profetie, een eeuwige droom. [...] Ben-Gurion was, in
moderne zin, Mozes, Jozua, Jesaja, een messias die zich voorbestemd voelde om
een voorbeeldige Joodse staat te stichten, een 'licht voor de volkeren' dat de
hele mensheid zou helpen verlossen."
Voor Ben-Gurion,
schrijft Kurzman, liep de wedergeboorte van Israël in 1948 "parallel met
de Exodus uit Egypte, de verovering van het land door Jozua, de Makkabeese
opstand." Toch was Ben-Gurion nooit naar de synagoge geweest en at hij
varkensvlees als ontbijt. Volgens de rabbijn die de bijbelstudiegroep die hij
bezocht leidde, geloofde Ben-Gurion "onbewust dat hij gezegend was met een
vonk van Jozua's ziel." "Er kan geen zinvolle politieke of militaire
voorlichting over Israël zijn zonder diepgaande kennis van de Bijbel," zei
hij altijd.[1] Hij schreef in zijn dagboek in 1948,
tien dagen na het uitroepen van de onafhankelijkheid: "We zullen
Transjordanië [Jordanië] breken, Amman bombarderen en zijn leger vernietigen,
en dan valt Syrië, en als Egypte dan nog blijft vechten - zullen we Port Said,
Alexandrië en Caïro bombarderen," voegt hij eraan toe: "Dit zal zijn
als wraak voor wat zij onze voorvaderen in Bijbelse tijden hebben
aangedaan."[2] Drie dagen na de Israëlische invasie
van de Sinaï in 1956 verklaarde hij voor de Knesset dat het ging om "het
herstel van het koninkrijk van David en Salomo".[3]
Ben-Gurions
gehechtheid aan de Bijbel werd gedeeld door bijna elke zionistische leider van
zijn generatie en de volgende. Moshe Dayan, de militaire held van de Zesdaagse
Oorlog van 1967, schreef een boek getiteld Leven met de Bijbel (1978)
waarin hij de annexatie van nieuw grondgebied rechtvaardigde aan de hand van de
Bijbel. Meer recent deed de Israëlische minister van Onderwijs Naftali Bennett,
een voorstander van volledige annexatie van de Westelijke Jordaanoever,
hetzelfde.[4]
Het zionisme is
bijbels door de ideologie, maar ook in de praktijk. Zoals Avigail Abarbanel
schreef, hebben de zionistische veroveraars van Palestina "vrij nauwkeurig
het bijbelse dictaat aan Jozua gevolgd om gewoon binnen te lopen en alles te
nemen. [...] Voor een zogenaamd niet-religieuze beweging is het buitengewoon
hoe nauw het zionisme [...] de Bijbel heeft gevolgd."[5] De paradox is alleen zichtbaar, omdat
voor zionisten de Bijbel geen religieuze tekst is, maar een geschiedenisboek.
En dus zou het voor iedereen die oplet duidelijk moeten zijn dat het gedrag van
Israël op het internationale toneel niet kan worden begrepen zonder een
diepgaand onderzoek naar de onderliggende ideologie van de Bijbel.
Profetieën en
geopolitiek
Alleen door rekening
te houden met de bijbelse wortels van het zionisme kan men begrijpen waarom het
zionisme nooit een nationalistische beweging is geweest zoals andere. Het kon
dat niet zijn, zoals Gilad Atzmon opmerkte, vanaf het moment dat het zich
definieerde als een Joodse beweging, gericht op het creëren van een
"Joodse staat".[6] Joods exceptionalisme is een bijbels
concept dat in geen enkele andere etnische of religieuze cultuur een equivalent
heeft.
Evenmin kan het
zionisme correct worden beoordeeld als een vorm van kolonialisme, ondanks
Jabotinsky's pogingen daartoe. Want kolonialisme streeft er niet naar de
inboorlingen te verdrijven, maar hen uit te buiten. Als zionisme kolonialisme is,
dan kan dat alleen in de zin van de kolonisatie van de wereld door Israël,
volgens het programma van Jesaja:
"De rijkdom van
de zee zal tot u stromen, de rijkdom van de volken komt tot u" (60:5);
"Jullie zullen de
melk van volken zuigen, jullie zullen de rijkdom van koningen zuigen"
(60:16);
"U zult zich
voeden met de rijkdom van naties, u zult hen verdringen in hun glorie"
(61:5-6);
"Want de natie en
het koninkrijk die u niet dienen, zullen vergaan, en de volken zullen volkomen
vernietigd worden" (60:12)
Christenen vinden hoop
in Jesaja dat op een dag alle volkeren "hun zwaarden tot ploegscharen en
hun speren tot sikkels zullen slaan. Volkeren zullen het zwaard niet meer tegen
het volk opnemen en niet meer leren oorlog te voeren" (Jesaja 2:4). Maar
belangrijker voor zionisten zijn de voorgaande verzen, die deze messiaanse
tijden beschrijven als een Pax Judaica, wanneer "alle volken"
hulde zullen brengen "aan de berg van Jahweh, aan het huis van de god van
Jakob," wanneer "de wet zal uitgaan van Sion en het woord van Jahweh
van Jeruzalem," zodat Jahweh "recht zal spreken tussen de volken en
zal arbitreren tussen vele volken."
Geen wonder dat Jesaja
de bijbelse profeet is die het vaakst door zionisten wordt geciteerd. In een
verklaring gepubliceerd in het tijdschrift Look op 16 januari 1962,
voorspelde Ben-Gurion voor de komende 25 jaar:
"Alle legers
zullen worden afgeschaft en er zullen geen oorlogen meer zijn. In Jeruzalem
zullen de Verenigde Naties (een echte Verenigde Naties) een Heiligdom van de
Profeten bouwen ten dienste van de gefedereerde unie van alle continenten; dit
zal de zetel zijn van het Hooggerechtshof van de Mensheid, om alle geschillen
tussen de gefedereerde continenten te beslechten, zoals voorspeld door
Jesaja."[7]
De start van de oorlog
in Irak was een beslissende stap naar dat doel van een nieuwe wereldorde met
Jeruzalem als hoofdkwartier. Het was de context voor een "Top van
Jeruzalem" in oktober 2003 in het zeer symbolische King David Hotel, om
een alliantie tussen joodse en christelijke zionisten te bezegelen. De door de
deelnemers ondertekende "Verklaring van Jeruzalem" verklaarde
Jeruzalem tot "de sleutel tot de harmonie der beschavingen", ter
vervanging van de Verenigde Naties die waren verworden tot "een door
derdewerelddictaturen gekaapt stammenverbond":
"Het spirituele
en historische belang van Jeruzalem verleent het een bijzondere autoriteit om
een centrum van de eenheid van de wereld te worden. [Wij geloven dat een van de
doelstellingen van Israëls goddelijk geïnspireerde wedergeboorte is om het tot
het centrum te maken van de nieuwe eenheid van de naties, die zal leiden tot
een tijdperk van vrede en welvaart, dat door de Profeten is voorspeld."
Drie waarnemende
Israëlische ministers spraken op de top, waaronder Benjamin Netanyahu. Richard
Perle, de eregast, ontving bij deze gelegenheid de Henry Scoop Jackson Award.[8]
Wanneer Israëlische
leiders beweren dat hun visie op de mondiale toekomst gebaseerd is op de
(Hebreeuwse) Bijbel, moeten we hen serieus nemen en de Bijbel bestuderen. Het
zou bijvoorbeeld kunnen helpen om te weten dat volgens Deuteronomium Yahweh van
plan is om aan Israël "zeven naties over te leveren die groter en
machtiger zijn dan [de joodse staat]," toevoegend: "U moet hen volledig
vernietigen; u zult geen verbond met hen sluiten en hun geen genade tonen. U
zult met hen geen huwelijken sluiten..." (7:1-2). Wat de koningen van deze
zeven naties betreft, "u zult hun naam doen verdwijnen van onder de
hemel" (7:24). De vernietiging van de "zeven volken", ook genoemd
in Jozua 24:11, wordt beschouwd als een mitswa ( een opdracht JV) in het rabbijnse
jodendom, opgenomen door de grote Maimonides in zijn Boek der Geboden,[9] en het is een populair motief gebleven
in de Joodse cultuur, bekend bij elk Israëlisch schoolkind.
Het maakt ook deel uit
van de Neocon-agenda voor de Vierde Wereldoorlog (zoals Norman Podhoretz het
huidige mondiale conflict noemt in World War IV: The Long Struggle Against
Islamofascism, 2007). Generaal Wesley Clark, voormalig commandant van de
NAVO in Europa, schreef in zijn boek Winning Modern Wars (2003), en
herhaalde dit bij tal van gelegenheden, dat een maand na 11 september 2001,
toen hij een bezoek bracht aan Paul Wolfowitz, een generaal van het Pentagon
hem een memo liet zien "waarin wordt beschreven hoe we in vijf jaar zeven
landen gaan uitschakelen, te beginnen met Irak, en dan Syrië, Libanon, Libië,
Somalië en Soedan, om te eindigen met Iran".[10] In zijn toespraak van 20 september 2001
richtte president Bush zich ook op zeven "schurkenstaten", maar hij
noemde Cuba en Noord-Korea in plaats van Libanon en Somalië. De waarschijnlijke
verklaring voor deze discrepantie is dat Bush of zijn entourage weigerde
Libanon en Somalië op te nemen, maar dat het getal zeven werd aangehouden
vanwege zijn symbolische waarde, als een gecodeerde handtekening. Zonder twijfel
waren de neocons die Bush' oorlogsagenda schreven, zionisten van de meest
fanatieke en machiavellistische soort. Maar het neocon slangennest is niet de
enige plek om te zoeken naar crypto-Zionisten die geïnfiltreerd zijn in de
hoogste regionen van de Amerikaanse buitenlandse en militaire zaken. Bedenk
bijvoorbeeld dat Wesley Clark de zoon is van Benjamin Jacob Kanne en de trotse
afstammeling van een geslacht van rabbijnen. Het is moeilijk te geloven dat hij
nooit gehoord heeft van de "zeven naties" uit de Bijbel? Probeert
Clark zelf, samen met de Amy Goodmans die hem interviewde, de geschiedenis in
bijbelse termen te schrijven, terwijl hij de schuld van deze oorlogen geeft aan
de oorlogszuchtigen van het Pentagon? Wat is hier aan de hand?
Een les uit de boeken
van Ezra en Nehemia
Om te begrijpen hoe de
crypto-Zionisten de militaire macht van het Rijk hebben gekaapt in
proxy-oorlogen, kan een les worden getrokken uit het Boek Ezra en het vervolg
daarop, het Boek Nehemia. In de tijd van Ezra was Perzië de keizerlijke macht.
Nadat de Perzen Babylon hadden veroverd in 539 voor Christus, keerde een deel
van de ballingen en hun nakomelingen (42.360 mensen met hun 7.337 dienaren en
200 mannelijke en vrouwelijke zangers, volgens Ezra 2:64-67) terug naar
Jeruzalem onder de bescherming van koning Kores, met het project om de Tempel
in Jeruzalem te herbouwen. Zo begint het boek Ezra:
"Jahweh wekte de
geest van Cyrus, koning van Perzië, op om een proclamatie uit te vaardigen en
deze in het openbaar in zijn hele koninkrijk te laten verschijnen: 'Cyrus,
koning van Perzië, zegt dit: Jahweh, de God van de hemel, heeft mij alle
koninkrijken van de aarde gegeven en heeft mij aangesteld om hem een tempel te
bouwen in Jeruzalem, in Juda.'" (Ezra 1:1-2).
Omdat Cyrus namens
Jahweh handelde, krijgt hij in Jesaja 45:1 de titel van Gods
"gezalfde" (Mashiah).
"Zo zegt Jahweh
tot zijn gezalfde, tot Cyrus die, zegt hij, ik bij zijn rechterhand heb
gegrepen, om de volken voor hem te doen buigen en koningen te ontwapenen: [...]
Het is omwille van mijn dienaar Jakob en van Israël, mijn uitverkorene, dat ik
u bij uw naam heb genoemd, u een titel heb gegeven, hoewel u mij niet kent.
[...] Hoewel u mij niet kent, heb ik u gewapend." (Jesaja 45:1-5)
Een volgende Perzische
keizer, Darius, bevestigde het edict van Cyrus, gaf toestemming voor de herbouw
van de Tempel en beval gigantische brandoffers, gefinancierd door "de
koninklijke inkomsten". Wie zich verzet tegen de nieuwe theocratische
macht, gesteund door Perzië, "moet een balk uit zijn huis worden gerukt,
hij moet daaraan worden gespietst en zijn huis moet voor zijn overtreding tot
een puinhoop worden gereduceerd" (Ezra 6:11). Vervolgens zou een andere
Perzische koning, Artaxerxes, Ezra het gezag hebben verleend om leiding te
geven aan "alle leden van het volk Israël in mijn koninkrijk, met inbegrip
van hun priesters en Levieten, die uit vrije wil naar Jeruzalem willen
gaan", en om te heersen over "het hele volk van Trans-Eufraat
[district dat alle gebieden ten westen van de Eufraat omvat]" (7:11-26).
In 458 voor Christus ging de priester Ezra vanuit Babylon naar Jeruzalem,
vergezeld van ongeveer 1500 volgelingen. Ezra, die de pas herziene Thora bij
zich droeg, noemde zichzelf de "secretaris van de wet van de God van de
hemel" (7:21). Hij kreeg al snel gezelschap van Nehemia, een Perzische
hofambtenaar van Judeese afkomst.
De edicten van Cyrus,
Darius en Artaxerxes zijn vals. Geen enkele historicus gelooft dat ze
authentiek zijn. Maar het feit dat Perzische koningen aan een clan van rijke
Levieten de wettelijke bevoegdheid verleenden om in Palestina een theocratische
semi-autonome staat op te richten, lijkt historisch. Wat gaven deze
proto-Zionisten de Perzische koningen in ruil? De Bijbel zegt het niet, maar
historici geloven dat de Judeeërs in ballingschap in Babylon de gunst van de
Perzen hadden gewonnen door hen te helpen de stad te veroveren.[11]
Van belang in dit
bijbelse verhaal is de blauwdruk voor de zionistische strategie om de
buitenlandse politiek van het rijk in eigen voordeel te beïnvloeden. thAan het eind van de
19e eeuw was het rijk Brits. Zijn buitenlands beleid in het Midden-Oosten werd
grotendeels bepaald door premier Benjamin Disraeli. Geboren in een familie van
Maranen die zich in Venetië opnieuw tot het Jodendom bekeerden, kan Disraeli
worden beschouwd als een voorloper van het zionisme, aangezien hij, lang vóór
Theodor Herzl, probeerde het "herstel van Israël" op de agenda van
het Congres van Berlijn te plaatsen, en hij hoopte de Ottomaanse Sultan ervan
te overtuigen Palestina toe te laten als autonome Joodse provincie. Hij faalde,
maar slaagde erin het Suezkanaal onder Britse controle te brengen, met
financiering van zijn vriend Lionel Rothschild (een operatie die ook de
controle van de Rothschilds over de Bank of England consolideerde). Dat was de
eerste stap om de Britse belangen en het lot van het Midden-Oosten...[12]. Kortom, Disraeli was een moderne Ezra
of Nehemia, in staat om het beleid van het Rijk te sturen volgens de Joodse
agenda van de verovering van Palestina, een droom die hij had gekoesterd sinds
zijn eerste reis naar Palestina in 1830, op 26-jarige leeftijd, en die hij tot
uitdrukking had gebracht via de held van zijn eerste roman, The Wondrous Tale
of Alroy:
"Mijn wens is een
nationaal bestaan dat we niet hebben. Mijn wens is het Land van Belofte en
Jeruzalem en de Tempel, alles wat we verspeeld hebben, alles waar we naar
verlangd hebben, alles waarvoor we gevochten hebben, ons mooie land, onze
heilige geloofsbelijdenis, onze eenvoudige manieren en onze oude
gebruiken."
Een kwart eeuw na
Disraeli slaagde ook Theodor Herzl er niet in de sultan te overtuigen. Daarom
werd het noodzakelijk dat het Ottomaanse Rijk verdween en de kaarten opnieuw
werden verdeeld. Zionisten speelden vervolgens de Britten uit tegen de
Ottomanen en verkregen, met inmiddels goed gedocumenteerde middelen, van de
Britten de Balfour Verklaring (in feite niet meer dan een brief van minister
van Buitenlandse Zaken Arthur Balfour aan Lord Lionel Walter Rothschild). Maar
toen de Britten in de jaren dertig de joodse immigratie in Palestina begonnen
te beperken, wendden de zionisten zich tot de opkomende nieuwe keizerlijke
macht: de Verenigde Staten. Tegenwoordig is de wurggreep van de zionisten op de
Amerikaanse imperiale politiek zo groot, dat een paar joodse neocons de VS met
één enkele valse aanval in een reeks oorlogen tegen Israëls vijanden kunnen
meeslepen.
Het vermogen van
Israël om het buitenlandse en militaire beleid van het Rijk te kapen vereist
dat een aanzienlijke Joodse elite in de VS blijft. Zelfs het voortbestaan van
Israël is volledig afhankelijk van de invloed van het zionistische
machtscomplex in de Verenigde Staten (eufemistisch de "pro-Israël
lobby" genoemd). Dat is ook een les uit de tijd van Ezra en Nehemia:
Nehemia zelf behield zijn hoofdverblijf in Babylonië en het koninkrijk Israël
werd daarna eeuwenlang praktisch geregeerd door de Babylonische ballingen. Na
de verwoesting van Jeruzalem door de Romeinen bleef Babylon het centrum van het
universele jodendom. De vergelijking is gemaakt door Jacob Neusner in A
History of the Jews in Babylonia (1965), en door Max Dimont in Jews, God
and History (1962). De Amerikaanse Joden die liever in de Verenigde Staten
blijven dan naar Israël te emigreren, zijn volgens Dimont even essentieel voor
de gemeenschap als de Babylonische Joden die de uitnodiging om terug te keren
naar Palestina in de Perzische tijd afwezen:
"Vandaag hebben
we, net als vroeger, zowel een onafhankelijke staat Israël als de diaspora.
Maar net als in het verleden is de Staat Israël vandaag de dag een citadel van
het Jodendom, een toevluchtsoord, het centrum van het Joods nationalisme waar
slechts twee miljoen van de twaalf miljoen Joden in de wereld wonen. De
diaspora, hoewel het centrum door de eeuwen heen is verschoven met de opkomst
en ondergang van beschavingen, blijft de universele ziel van het
Jodendom."[13]
Conclusie
In de woorden van de
zionisten zelf, inclusief Herzl zelf, werd het zionisme verondersteld de
"definitieve oplossing" voor het Joodse vraagstuk te zijn[14]. In 1947 hoopte de hele wereld dat het
zo zou zijn, behalve de Arabische leiders die ertegen waarschuwden. Maar het
bestaan van Israël heeft er alleen maar toe geleid dat de "Joodse
kwestie" is veranderd in de "Zionistische kwestie": de vraag
naar de ware ambities van Israël. Een deel van het antwoord is te vinden in de
Hebreeuwse Bijbel. De zionistische vraag is de Bijbelse vraag. Dat zeggen de
zionisten zelf. Hun mond is vol van de Bijbel.
Op 3 maart 2015
dramatiseerde premier Benjamin Netanyahu voor het Amerikaanse Congres zijn
diepe fobie voor Iran door te verwijzen naar het Bijbelse Boek Esther (het
enige Bijbelverhaal waarin God overigens niet wordt genoemd). Het is de moeite
waard om de kern van zijn retorische oproep tot een Amerikaanse aanval op Iran
te citeren:
"We zijn een oud
volk. In onze bijna 4000-jarige geschiedenis hebben velen herhaaldelijk
geprobeerd het Joodse volk te vernietigen. Morgenavond, op de Joodse feestdag
Purim, lezen we het boek Esther. We lezen over een machtige Perzische
onderkoning genaamd Haman, die zo'n 2500 jaar geleden plande om het Joodse volk
te vernietigen. Maar een moedige Joodse vrouw, koningin Esther, ontmaskerde het
complot en gaf het Joodse volk het recht zich tegen hun vijanden te verdedigen.
Het complot werd verijdeld. Ons volk werd gered. Vandaag wordt het Joodse volk
geconfronteerd met een nieuwe poging van weer een Perzische potentaat om ons te
vernietigen."[15]
Netanyahu is erin
geslaagd zijn toespraak tot het Congres te plannen op de vooravond van Purim,
waarop het happy end van het boek Esther wordt gevierd - de afslachting van
75.000 Perzen, vrouwen en kinderen inbegrepen. Deze typische toespraak van het
hoofd van de staat Israël is een duidelijke aanwijzing dat het gedrag van die
natie op het internationale toneel niet kan worden begrepen zonder een
diepgaand onderzoek naar de onderliggende ideologie van de Bijbel. Dat is het
hoofddoel van mijn nieuwe boek, From Yahweh to Zion: Jealous God, Chosen
People, Promised Land ... Clash of Civilizations, vertaald door Kevin
Barrett.
Mogen degenen die nog
steeds willen geloven dat het zionisme niets met de Bijbel te maken heeft zich
wel twee keer bedenken. Zelfs het nucleaire beleid van Israël heeft een
Bijbelse naam: de Samson-optie.[16] En laat ze de Profeten lezen:
"En dit is de
plaag waarmee Jahweh alle volken zal treffen die tegen Jeruzalem gestreden
hebben; hun vlees zal rotten terwijl ze nog op hun voeten staan; hun ogen
zullen rotten in hun kassen; hun tongen zullen rotten in hun mond."
(Zacharia 14:12)
Opmerkingen:
Dan
Kurzman, Ben-Gurion, profeet van het vuur, Touchstone, 1983, blz.
17-18, 22, 26-28. ↑
Ilan
Pappe, The Ethnic Cleansing of Palestine, Oneworld Publications,
2007, blz. 144. ↑
Israel
Shahak, Joodse Geschiedenis, Joodse Religie: Het gewicht van
drieduizend jaar, Pluto Press, 1994, blz. 10. ↑
Geciteerd
in Michael Collins Piper, Het nieuwe Babylon: Those Who Reign Supreme, American
Free Press, 2009, p. 27 ↑
De
eerste door Herzls programma geïnspireerde zionistische vereniging, de National-Jüdische
Vereinigung Köln, verklaarde in 1897 als doel: "De definitieve
oplossing van het Joodse vraagstuk ligt daarom in de oprichting van de
Joodse staat" (geciteerd in Isaiah Friedman, Germany, Turkey, and
Zionism 1897-1918, Transaction Publishers, 1998, blz. 17). Herzl
schreef: "Ik geloof dat ik de oplossing van het Joodse vraagstuk heb
gevonden. Niet een oplossing, maar de oplossing, de
enige", waarbij hij verder herhaalde dat het zionisme "de enige
mogelijke, definitieve en succesvolle oplossing van het Joodse
vraagstuk" was (The Complete Diaries of Theodor Herzl, bewerkt
door Raphael Patai, Herzl Press & Thomas Yoseloff, 1960, deel 1, blz.
118). ↑
Na de introductie van de covidvaccinaties is een
internationale gemeenschap ontstaan van mensen die ernstige, long-covidachtige
klachten ontwikkelden na hun prik. Artsen en wetenschappers krijgen langzaam
oog voor hen. ‘Iemand moet het voor deze mensen opnemen.’
Cardioloog Bernhard Schieffer was van plan de
laatste jaren tot zijn pensioen wat rustiger aan te doen. De hoogleraar en
directeur van de universiteitskliniek in het Duitse Marburg wilde wat minder
zijn werk centraal stellen. Dat liep anders. Eind 2021 ontvangt zijn vrouw
Elisabeth, die ook cardioloog is, via Twitter een bericht van een jonge vrouw.
Het is een reactie op haar tweets over de effecten van het coronavirus op hart
en vaten. Ze raken via e-mail in gesprek en de vrouw deelt haar verhaal: zij
ontwikkelde kort na haar eerste twee coronaprikken ernstige klachten die in de
loop van een paar maanden overgingen in wat het best te omschrijven is als
ernstige long covid. Alleen: een covidinfectie had ze voorafgaand aan die
klachten niet gehad, dat was uit meerdere testen gebleken.
De Schieffers beseffen al snel dat deze vrouw niet zomaar
wat bij elkaar gegoogled heeft. Jana Ruhrländer (32) is bezig met haar master
biologie en heeft zich uitgebreid verdiept in de wetenschappelijke literatuur.
Ze stuurt de Schieffers een dossier vol met haar eigen medische verslagen en
wetenschappelijke artikelen, plus verhalen van andere patiënten. Zo komt het
dat Bernhard Schieffer enkele weken later via Zoom het relaas van Ruhrländer
aanhoort, een relaas dat ze een paar maanden later tegenover mij herhaalt.
Kort nadat ze op 21 juli 2021 haar eerste
Moderna-prik krijgt, heeft Ruhrländer alleen vervelende hoofdpijn. Na ongeveer
een week krijgt ze tintelingen aan de linkerkant van haar lijf, maar die
verontrusten haar nog niet echt. Dat komt pas wanneer haar zicht ineens
verslechtert. ‘Ik was bang dat ik een stuipaanval zou krijgen, want mijn vader
is epileptisch. Dat gebeurde niet, maar ik voelde een soort elektrische
sensaties door mijn lichaam.’ In het ziekenhuis blijkt haar bloeddruk abnormaal
hoog, maar verder komt er niets uit de onderzoeken. Misschien heeft ze
migraine, zegt de arts, die haar ibuprofen aanraadt. De volgende dag, ze vouwt
gewoon de was op, voelt ze opnieuw zo’n elektrische stroom door haar lijf. Ze
bezoekt haar huisarts, die zegt: ‘Als ze in het ziekenhuis niks kunnen vinden
kan ik je ook niet helpen.’
Weer een dag later ontwaakt ze met het gevoel alsof haar
hoofd in een dikke wolk zit. Totaal verdoofd en shaky is ze.
Houdt ze haar hand recht vooruit dan trilt die enorm. Ze belt haar zus. Die
vreest voor een beroerte en rijdt haar direct naar het ziekenhuis. Een beroerte
blijkt het niet en uit de neurologische testen komt ook niets concreets,
behalve dat ze haar benen vanuit ligging niet meer kan optillen en haar armen
niet meer omhoog kan houden. Terwijl haar behandelend arts naar buiten loopt,
hoort Ruhrländer een collega aan hem vragen wat er met haar is. ‘Ik heb geen
idee.’
In de twee weken die volgen gaat ze verder achteruit. Op een
gegeven moment kan ze zich nog amper bewegen, herkent ze de foto’s van haar
eigen kinderen niet meer. Ze ligt op haar rug met haar benen omhoog omdat dat
enige verlichting geeft, de verdoving wordt alleen af en toe onderbroken door
een flinke stoot adrenaline die door haar lichaam trekt. Haar huid is zo droog
dat-ie op sommige plekken loslaat. Verder doet ze vrijwel niets dan slapen,
terwijl de bloeddruk- en hartslagmonitor enorme pieken en dalen blijft
vertonen. Uit een ruggenprik blijkt dat ze een zenuwontsteking heeft en de
zenuwgeleiding in haar rechterbeen is afgenomen.
De artsen dienen via een infuus corticosteroïden,
ontstekingsremmers, toe. Daarvan knapt Ruhrländer enorm op. Eenmaal ontslagen
uit het ziekenhuis probeert ze een tijdje te herstellen bij haar moeder, maar
steeds wanneer ze probeert te lopen dwingen de duizeligheid en hartkloppingen
haar weer te gaan liggen. Na twee weken kan ze pas bezoek van haar man en
kinderen ontvangen. Die avond komt alles dubbel zo hard terug. Haar bloeddruk
stuitert van honderdtachtig over honderdtien naar tachtig over zestig en dan
weer terug, ook haar hartslag gaat enorm op en neer. Wanneer de situatie een
dag later nog niet verbeterd is, rijdt haar zus haar naar de eerste hulp. Na
uren wachten is er eindelijk een arts beschikbaar. Het eerste wat die zegt is:
‘Je ziet eruit alsof je een paniekstoornis hebt.’
Het duurt weken voor Ruhrländer er weer een beetje bovenop
komt. Ze rapporteert haar klachten bij de Duitse variant van het bijwerkingencentrum
Lareb (haar dossier zal ze nog regelmatig aanvullen) en vanaf dat moment
gebruikt ze alle energie die ze over heeft om zich vast te bijten in de
wetenschappelijke literatuur die haar iets kan leren over haar klachten,
vertelt ze eind juni in een Zoom-gesprek. Al snel ziet ze een link met de
regulering van haar bloeddruk en vochthuishouding. Want, ontdekt ze: het
zogeheten spike-eiwit dat deel uitmaakt van het coronavirus en dat het lichaam
aanmaakt na vaccinatie, kan binden aan cellen die deze processen reguleren,
waardoor het die zou kunnen verstoren. En mogelijk maakt het lichaam ook
antistoffen aan tegen de eiwitten die deze processen normaal reguleren.
Ruhrländer vermoedt dat er een auto-immuunreactie is opgetreden. Wanneer ze
deze uiteenzetting met haar arts deelt zegt die: ‘Ben je gek? Ga naar huis.’
Schieffer slaat er wél op aan. Immers, op dit systeem dat
bloeddruk en vochthuishouding reguleert promoveerde hij en hij is er als
hoogleraar in gespecialiseerd. Hij is geïntrigeerd door de mogelijke
mechanismen onder long covid én deze klachten na de prik. En hij denkt iets te
kunnen betekenen voor deze patiënten.
Tijdens haar zoektocht is Ruhrländer in contact gekomen met
lotgenoten. Binnen een paar maanden heeft zich een uit online communities, chatgroepen
en patiëntenorganisaties bestaand internationaal netwerk gevormd van patiënten
die na hun coronaprik ernstige klachten ontwikkelden. Deze patiënten bieden
elkaar steun, wisselen ervaringen en tips uit en vragen aandacht voor hun zaak.
Binnen de gemeenschappen ontstaan allerlei initiatieven. Zo startte Ruhrländer
een nieuwsbrief en een Telegram-groep waarin zij en anderen dagelijks
wetenschappelijke artikelen delen. Ook zette ze een enquête op om gegevens te
verzamelen over het ‘post-vaccinatiesyndroom’ of ‘post vac’, zoals ze hun
syndroom zelf noemen.
Ik vond Ruhrländer en haar lotgenoten via een
collega-wetenschapsjournalist. Die collega zelf wenst anoniem te blijven, maar
de korte versie van zijn verhaal is vergelijkbaar met dat van de anderen die ik
in de loop van 2022 sprak. Confronterend was het, dat ik pas na het verhaal van
een collega dit dossier écht serieus oppakte.
Vanaf toen liet het me niet meer los. Want hoewel de
vaccins volgens
berekeningen miljoenen levens hebben gered en een groot aandeel hebben
gehad in het weer opengaan van de samenleving, moeten we ook oog houden voor
dit soort verhalen. Ik realiseer me: niet elke klacht die na een prik optreedt
is ook dóór die prik veroorzaakt, maar deze verhalen waren zo overtuigend dat
ze meer onderzoek verdienden. Als deze bijwerkingen, zoals de collega
vermoedde, meer voorkomen dan onder het kopje ‘zeldzaam’ te vangen is, moest ik
dit grondig uitzoeken. En ook als ze wél superzeldzaam zijn, verdient dit
onderwerp aandacht. Al is het maar vanwege het aantal nog te verwachten
boosters én nieuwe vaccins gebruikmakend van dezelfde technologieën.
Vooralsnog lijkt het erop dat de groep patiënten met dit
soort klachten na de prik verhoudingsgewijs vele malen kleiner is dan het
aantal patiënten met ‘gewone’ long covid. Maar dat maakt deze groep niet
verwaarloosbaar. Een deel van deze patiënten had deze klachten wellicht ook na
een corona-infectie ontwikkeld, maar sommigen liepen het virus al eerder op en
hielden daar niets aan over, en anderen zagen hun long covid sterk verergerd na
de prik. Dat niet het hele virus nodig lijkt om long-covidachtige klachten op
te wekken, roept ook de vraag op of eenzelfde mechanisme bij beide syndromen
een rol speelt. Plus: een prik zou niet de ernstige klachten moeten veroorzaken
die deze juist ten doel heeft te voorkomen.
Extreme zorgvuldigheid was geboden. Vandaar dat ik me ruim
tien maanden vastbeet in dit dossier zonder erover te publiceren. De patiënten
die ik in de loop van de tijd sprak, vreesden dat ik gecensureerd was of slappe
knieën had gekregen. Maar dat was het niet, verzekerde ik hen.
Ik begrijp de collega’s die zich hieraan niet wilden
branden. Het onderwerp ligt gevoelig, is complex en ook nog eens een evolving
story: sinds ik mijn eerste interviews deed, is er alweer heel wat
gebeurd. En ondertussen zijn er nog zoveel losse eindjes.
De verhalen die ik hoorde van meer dan tien patiënten en de
tientallen andere verhalen die ik las, zijn veelal vergelijkbaar. Binnen enkele
dagen na hun – soms eerste, soms navolgende – prik kregen mensen klachten als
zware hoofdpijn en ongecontroleerde trillingen, gevolgd door zenuwpijn, extreme
vermoeidheid, moeite met concentreren, hartklachten en allerlei ontstekingen.
Sommigen kregen eerst het stempel angststoornis, bijna allemaal belandden ze in
een langdurig traject met veel onbegrip en scepsis bij de artsen.
Als ze na eindeloos wachten al een diagnose kregen, was dat
vaak zonder de bevestiging dat de prik een rol kan hebben gespeeld. Voor velen
voelt het alsof hun verhalen er niet mogen zijn, omwille van belangen die
blijkbaar zwaarder wegen dan de hunne. Regelmatig worden ze door mensen in hun
omgeving weggezet als antivax terwijl juist zij braaf hun
prik(ken) namen, sommigen namen zelfs deel aan studies naar de effectiviteit en
veiligheid van de vaccins.
Opvallend is hoe een deel van deze patiënten poogt weg te
blijven bij de klassieke vaccinatiecritici of ‘antivaxxers’. Hoewel sommige
individuen en groeperingen binnen het internationale netwerk er (nog)
nauwelijks van te onderscheiden zijn, is het hoofddoel van deze
patiëntengemeenschap specifieker dan dat van de prominente vaccincritici: beter
onderzoek naar de bijwerkingen van deze prikken en naar wie er risico op loopt,
liefst aanpassing van de vaccins waardoor de kans op bijwerkingen kleiner
wordt. En meer dan dat willen ze twee dingen: hulp en erkenning.
Die erkenning lijkt langzaam in zicht te komen.
Hoewel autoriteiten als de European Medicines Agency (EMA) en de Amerikaanse
Food and Drug Administration (FDA) het bestaan van deze bijwerkingen nog niet
bevestigen, verschijnen er in de medische literatuur meer artikelen over
patiënten met ‘neurologische’ of ‘long-covidachtige’ klachten na de prik en
roepen ook enkele vooraanstaande wetenschappers op tot meer onderzoek naar het
post-vaccinatiesyndroom.
In Duitsland berichten media al sinds vorig voorjaar over
deze klachten. In Nederland maakte het door de rijksoverheid voor ondersteuning
van long-covidpatiënten opgerichte C-support begin december voor het
eerst melding van langdurige klachten na de prik en doet het Lareb
samen met die organisatie verder onderzoek. Ruim vierhonderd patiënten hebben
zich in een jaar tijd bij C-support gemeld, valt te lezen op haar website: ‘Het
is moeilijk vast te stellen of er een verband is met de vaccinatie. (…) Meer
wetenschappelijk onderzoek is nodig.’
De vragen die zich opdringen zijn: hoe omvangrijk is deze
groep patiënten en hoe divers zijn hun klachten en de ernst ervan? Als deze
klachten inderdaad zo serieus zijn en zijn te linken aan de vaccinatie, hoe kan
het dan dat de autoriteiten ze niet officieel bevestigen? Is het echt zo
ingewikkeld of is er ook sprake van onwil? En als de
vaccinveiligheidsmonitoringssystemen dit signaal niet oppikken, wat zegt dat
dan over de betrouwbaarheid daarvan? Is er in een tijd van polarisatie en
misinformatie wel voldoende oog voor de mogelijkheid dat deze vaccinaties voor
een klein deel van de bevolking slecht uitpakken?
Dat vaccins naast de bekende ‘stijve arm’ en ‘een beetje
koorts’ in uitzonderlijke gevallen ook ernstige bijwerkingen kunnen geven, is
geen nieuws. Vaccinveiligheidsdeskundige Robert Chen van de Brighton
Collaboration, een wereldwijd vaccinveiligheidsonderzoeksnetwerk, legt het uit
aan de hand van een bolvormige curve die een ‘normaalverdeling’ weergeeft. ‘De
overgrote meerderheid van de mensen bevindt zich rond het midden van de curve
en reageert goed op een vaccin. Geen ernstige bijwerkingen, voldoende
antistoffen en dus bescherming tegen de ziekteverwekker. Maar aan de twee
uitersten van de curve bevinden zich de mensen die of te weinig antistoffen
aanmaken, of van wie het immuunsysteem op een of andere manier te fel
reageert.’
Lang beschouwden veel vaccindeskundigen deze groep
‘overreageerders’ met bijwerkingen als praktisch irrelevant – het ging immers
om verwaarloosbaar kleine aantallen van rond de een op de miljoen tot een op de
honderdduizend en het draait bij vaccinaties om het beschermen van een zo groot
mogelijk deel van de bevolking. Veel aandacht voor bijwerkingen zou mensen
ervan kunnen weerhouden die prik te nemen, waardoor je meer schade berokkent
dan voorkomt. Maar die instelling is volgens Chen niet meer houdbaar.
Weinig aandacht voor ernstige bijwerkingen verslechtert het
zicht erop, wat kan leiden tot een onderschatting of zelfs ontkenning van
problemen die er wél zijn. En juist bij een vaccin dat overheden sterk aanraden
of verplichten, is het verwaarlozen van mensen met vermoede bijwerkingen
onverantwoord. Des te meer omdat lotgenoten elkaar via het internet opzoeken.
Vroeg of laat komen de verhalen naar buiten, over hun klachten en over hoe
artsen en autoriteiten erop reageren. ‘Het doel van vaccinatieprogramma’s moet
naast het uitroeien van ziekten ook zijn dat we ook proberen de bijwerkingen
van die vaccins uit te roeien’, zegt Chen.
Sinds de introductie van de coronavaccins is het
bestaan van die ernstige bijwerkingen ook bij het grotere publiek
doorgedrongen. Al snel blijkt dat de prikken kort na de toediening een stevige
overgevoeligheidsreactie kunnen opwekken die in zeldzame gevallen leidt tot een
levensbedreigende shock. Gelukkig loopt deze kwestie met een sisser af: er komt
een wachtkwartiertje na de prik en voor mensen met een verhoogd risico een
wachthalfuurtje.
Twee maanden later is de paniek groter. Vanuit verschillende
Europese landen komen berichten over jonge vrouwen die een paar dagen na hun
AstraZeneca-vaccin ernstige trombose krijgen in combinatie met een extreem laag
aantal bloedplaatjes. Dat resulteert in herseninfarcten en longembolieën die
bij verscheidene vrouwen dodelijk aflopen. In eerste instantie wuiven sommige
trombose-experts de berichten nog weg, maar de overheden grijpen kort daarna
in: er komt in onder meer Nederland een prikstop voor niet-senioren en de
meeste landen besluiten dit vectorvaccin (op basis van een iets andere
technologie dan de mRNA-vaccins) niet langer te geven aan senioren. In
Nederland overlijdt officieel één persoon aan deze bijwerking. Sinds 1 november
2021 wordt dit vaccin in Nederland niet meer gebruikt.
‘Omdat de wereld heeft besloten ons niet te geloven, brengt
dit een hele dynamiek op gang van mensen die protocollen uitwisselen’
Hoe verontrustend deze berichten ook zijn, ze vertellen ook
een ander verhaal: medicijnwaakhond European Medicines Agency zit erbovenop,
dit soort gevallen komen snel naar boven én er volgt snelle actie.
Toch zijn er in die twee jaar ook signalen waarmee de
autoriteiten meer moeite hebben. Zo lijken tijdens de eerste vaccinatieronde
begin 2021 opvallend veel broze ouderen kort na hun prik plotseling te
overlijden. Toeval?
Of heeft de prik hun een laatste zetje gegeven?
De autoriteiten in Noorwegen houden
rekening met die tweede mogelijkheid. Ze laten een team van
specialisten de gegevens van de eerste honderd kort na de prik overleden
kwetsbare ouderen analyseren. Die specialisten concluderen in
mei 2021 dat een oorzakelijk verband in tien procent van de door hen
onderzochte gevallen zeer waarschijnlijk is en in een kwart aannemelijk. Ook
het Nederlandse Lareb trekt een vergelijkbare conclusie:
‘Bij 22 van de 662 gemelde overlijdens kort na de vaccinatie hebben bekende
veel voorkomende bijwerkingen van de vaccins, zoals koorts, mogelijk
bijgedragen aan het verslechteren van een al kwetsbare gezondheidssituatie.’
En is het inderdaad waar dat de verschillende coronavaccins
de menstruatiecyclus van een deel van de vrouwen overhoop schoppen? De experts
van de EMA concluderen medio 2022 nog dat er geen
causaal verband aangetoond is. Een onregelmatige cyclus komt ook
normaal gesproken best veel voor en misschien is het aantal meldingen misschien
wel zo hoog doordat vrouwen erover hebben gehoord of gelezen – een
media-effect. In reactie op deze tendens merkt
een onderzoeker die zich met het vraagstuk bezighoudt in het
Amerikaanse blad Science op: ‘Ons uitgangspunt is de mensen
met wie we spreken te geloven en van daaruit onze studies op te zetten.’
Lareb-directeur Agnes Kant maakt zich hard voor het serieus
nemen van deze klachten, ook bij een gebrek aan harde gegevens. ‘Wanneer iets
altijd al veel voorkomt, blijft het langer vaag of het door de prik kan komen.
Dat maakt het gewoon lastig’, zegt ze. Eind oktober 2022 concludeert de EMA dat
er voldoende
bewijs is voor de link tussen de mRNA-vaccins en een tijdelijke
verstoring zoals heviger bloedverlies. Bewijs dat die invloed heeft op de
vruchtbaarheid is er volgens de EMA niet (tenzij je een verspringende
cyclus beschouwt als een extra horde bij het zwanger worden). Of er in kleinere
groepen meer aan de hand is moet nog blijken.
Tot slot is er nog het dossier ‘myocarditis’, de ontsteking
van de hartspier die bij een klein percentage (enkele gevallen per
honderdduizend gevaccineerden) van met name mannen onder de veertig jaar na de
tweede of navolgende mRNA-coronaprik optreedt – in deze groep volgens sommige
studies meer dan na een corona-infectie. Daarbij is het met name nog
onduidelijk hoe ernstig de eventuele langetermijneffecten van deze
hartontsteking kunnen zijn. De ontsteking zou littekenweefsel op de hartspier
kunnen achterlaten, wat de kans op hartklachten kan verhogen. Dat maakt de
baten/risico-afweging bij gezonde jongvolwassenen ingewikkeld.
Komen bijwerkingen bij de coronaprikken meer
voor dan bij andere vaccins? Het is in elk geval duidelijk dat de covidvaccins
over het algemeen pittig zijn: het immuunsysteem reageert er behoorlijk fel op,
waardoor ze bij een aanzienlijk deel van de ontvangers de dagen na de prik
klachten geven zoals koorts, hoofdpijn en algehele malaise. ‘Die komen wel echt
meer voor dan bij bijvoorbeeld de griepprik’, zegt Kant. Ook lijkt er vaker dan
bij andere vaccins een risico op gordelroos, door
heractivatie van het in het lichaam ondergedoken waterpokkenvirus. Deze prikken
zetten het immuunsysteem flink aan het werk.
Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de coronavaccins
een relatief hoge dosering bevatten. Niet zo gek: het was rampzalig geweest als
die dosering tijdens de goedkeuringsfase te laag was gebleken. Verder is
inmiddels bekend dat bij Janssen en AstraZeneca het onschuldige
verkoudheidsvirus dat erin zit een flinke reactie opwekt en bij die van Pfizer
en Moderna blijken de nanovetbolletjes waarin het mRNA verpakt zit behoorlijk
reactief.
Ter verdediging werpen deskundigen vaak op dat een felle
reactie van het lichaam een teken is dat het vaccin werkt. Maar die redenering
klopt niet helemaal: inderdaad zijn de symptomen een teken dat het
immuunsysteem geactiveerd is, maar er bestaan ook vaccins die heel mild zijn en
tegelijk een zeer goede afweerrespons opwekken.
De vraag is: vertaalt zo’n hoger percentage milde tot matige
bijwerkingen zich ook in een hoger percentage ernstige(re) bijwerkingen?
Lareb-directeur Kant, opgeleid als epidemiologe, vindt het lastig te zeggen.
‘Ernstige bijwerkingen hebben vaak een specifiek werkingsmechanisme. Hangt dat
ook af van de mate waarin het immuunsysteem op de prik reageert? Dat zal niet
bij alle bijwerkingen het geval zijn.’
Daarbij is de vergelijking met andere vaccins ook nog eens
ingewikkeld, omdat de meeste vaccins aan kinderen worden toegediend. Een
volwassen lichaam reageert anders. Neem bijvoorbeeld auto-immuunziekten, die
ontstaan vaker bij vrouwen tussen de dertig en vijftig jaar en veel minder vaak
bij kinderen.
Van doorslaggevend belang bij de monitoring van
bijwerkingen is hoe vaak een bepaalde ziekte optreedt zónder dat er een vaccin
is toegediend. Immers, wanneer mensen na een prik bepaalde symptomen krijgen,
kan dat ook toeval zijn. Europese onderzoekers brachten voor de
introductie van de covidvaccins die ‘achtergrondcijfers’ in kaart voor 41
kwalen waarvan ze vermoedden dat ze zouden kunnen opduiken na de vaccinaties,
waaronder de tijdelijke aangezichtsverlamming Bellse parese en de
zenuwaandoening Guillain-Barré Syndroom (GBS). Sindsdien vergelijken ze
die cijfers met de actuele.
Aan het hoofd van de monitoring staat Miriam Sturkenboom,
hoogleraar farmaco-epidemiologie in het UMC Utrecht. ‘Het systeem is heel goed
in het oppikken van sterke signalen die scherp afsteken tegen deze
achtergrond’, zegt zij. ‘Daarbij helpt het als de symptomen helder en eenduidig
zijn en als die in de betreffende groep normaal zelden voorkomen, zoals bij de
trombose met lage bloedplaatjes in jonge vrouwen. Omgekeerd, wanneer de
symptomen sowieso al veel voorkomen of sterk uiteenlopen, functioneert het
systeem minder goed.’
Een voorbeeld van zo’n minder duidelijk signaal doordat de
klachten normaal ook vrij veel voorkomen is tinnitus, het horen van een akelige
pieptoon of ruis. Dat wordt in zeldzame gevallen gerapporteerd na een
coronavaccinatie. Onder meer de Amerikaanse vaccinonderzoeker Gregory
Poland kreeg er
na zijn covidprik last van. Inmiddels staat het bij het Janssen-vaccin
in de bijsluiter, mogelijk volgen de andere coronavaccins later.
En dan zijn er dus uiteenlopende, moeilijk te definiëren en
diagnosticeren klachten zoals chronische vermoeidheid, zoals bij Jana
Ruhrländer. Wat ook niet helpt, is dat het coronavirus zelf vergelijkbare
klachten veroorzaakt. In het voorjaar van 2022 laat het Lareb me desgevraagd
weten (in elk geval nog) geen signaal te zien dat kan duiden op een link tussen
de prik en deze klachten.
Een moeilijkheid bij dit soort langdurige klachten is dat
het systeem er niet op ingericht is, vertelt Ruhrländer. ‘In principe meld je
losse symptomen en is het ook ingewikkeld om aan te geven of je bijvoorbeeld
een paar dagen wat hoofdpijn hebt gehad of dat die extreem was en maanden
aanhield. Na verloop van tijd hebben we binnen onze patiëntengroep elkaar
aangeraden om onze dossiers te blijven aanvullen.’
Voor zover de symptomen die deze patiënten rapporteren onder
één noemer te vangen zijn, is het ‘dysautonomie’, het ontregeld raken van
allerlei automatische processen in het lichaam zoals de bloeddruk en hartslag,
het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Een van de meest genoemde uitingen ervan
is POTS: posturaal orthostatisch tachycardie syndroom. Dat uit zich in
extreme hartkloppingen en bloeddrukschommelingen bij het staan, met als gevolg
extreme duizelingen, hoofdpijn en vermoeidheid. Vaak treden ook zenuwpijn, een
verdoofd gevoel of juist tintelingen op, doordat de dunne zenuwvezels in de
huid aangetast raken.
Lang gaf de wetenschap dit soort klachten weinig aandacht.
Ze waren te moeilijk te diagnosticeren en kwamen vooral bij vrouwen voor, wat triest
genoeg de neiging om de conclusie ‘tussen de oren’ te trekken versterkte. Mede
door long covid begint hier verandering in te komen, vertelt Lauren Stiles, die
zelf na een infectie ruim tien jaar geleden dysautonomie-gerelateerde klachten
kreeg. Ze richtte in 2012 de stichting Dysautonomia International op.
Artsen leren niet over dit soort klachten en ze kunnen ze moeilijk
diagnosticeren, zegt ze. Er zijn sterke vermoedens dat de diepe kernen (basale
ganglia) in de hersenen ontregeld zijn, de controlecentra voor het autonome
zenuwstelsel in de hersenen. ‘En juist die kunnen wetenschappers nog nauwelijks
in beeld brengen met hersenscans’, zegt Stiles. ‘De eerste studie waarin dit
gebeurde verscheen
in 2019.’
Zolang de klachten in de hoek van ‘medisch onverklaard’
blijven, is er sprake van een vicieuze cirkel: artsen stellen de diagnose niet
of komen tot verschillende conclusies, waarop de autoriteiten geen heldere
signalen oppikken. Als gevolg daarvan zullen veel artsen de klachten en de link
met de prik afwijzen.
‘Het is een worsteling geweest om medische rapporten te
krijgen waarin zwart-op-wit staat: dit is wat jou overkomen is’, zegt de
Belgische Julie Bertone, die voordat ze met klachten thuis kwam te zitten
docent was aan de Vrije Universiteit Brussel. ‘Artsen zijn vaak ook bang
gebleken om deze conclusie te trekken of zelfs ook maar patiënten zoals wij in
behandeling te nemen, omdat hun collega’s zullen denken dat ze complotdenkers
zijn.’
Ook op sociale media speelt het gebrek aan wetenschappelijke
erkenning de patiënten parten. Regelmatig worden posts gemarkeerd of verwijderd
door moderatoren van de platforms, of worden patiëntengroepen compleet
opgedoekt. Patiënten zien zich gedwongen termen als ‘bijwerking’ te omzeilen en
codetaal te gebruiken om hun ervaringen te kunnen uitwisselen. Eenzelfde
dynamiek treedt op in de media. Terwijl alternatieve websites vol staan met slecht
onderbouwde claims over vaccinatieschade, zijn reguliere media juist zo
terughoudend dat ze deze verhalen niet of nauwelijks oppikken.
Hoe controversieel de klachten na de prik zijn,
merkt ook de Amerikaanse Brianne Dressen. Zij is moeder van twee kinderen en
tot haar vaccinatie is ze lerares op een door haarzelf opgerichte
kleuterschool. Eind 2020 neemt ze deel aan de vaccinstudie van AstraZeneca,
waarop ze heftige neurologische klachten krijgt die overgaan in een ernstige
long-covidachtige ontregeling van haar lichaam.
De eerste zeven maanden treedt ze niet naar buiten met haar
verhaal. Haar man Brian is chemicus en weet daardoor de weg naar de
wetenschappelijke wereld, dus ze rapporteert aan alle instanties: FDA, NIH (National
Institutes of Health), CDC (Centers for Disease Control and
Prevention), de fabrikant. Erg open lijken die niet te staan voor haar verhaal.
Ze benadert gezaghebbende media die ze zelf graag leest waaronder The
New York Times en The Washington Post. Maar artikelen
komen er niet.
Ondertussen richt ze een lotgenotengroep op: React19.org,
die de spil zal gaan vormen van de internationale patiëntengemeenschap. Na
verloop van tijd ziet ze zich voor een dilemma geplaatst: er zijn namelijk wel
mensen die open staan voor hun boodschap, maar bij wie ze liever wegblijft:
politici en activisten die ook wel bekendstaan onder de noemer ‘antivax’.
‘Je moet heel, heel voorzichtig zijn met wat je wel en niet
zegt, vanwege mogelijk nadelige effecten op de volksgezondheid’
Dressen probeert vanaf het begin zo dicht mogelijk bij de
wetenschappelijke mainstream te blijven. Anders is het veel te
gemakkelijk om hen weg te zetten als verspreiders van misinformatie. Ze heeft
bovendien geen politieke agenda, zegt ze. ‘Maar als je het overal al geprobeerd
hebt en bepaalde partijen dan zeggen: “Wij geloven je, wij gaan je helpen”, dan
is het… ingewikkeld.’
In juni 2021 komen Dressen en lotgenoten aangesloten bij
React19 in contact met de als zeer vaccinkritisch bekend staande Republikeinse
senator Ron Johnson. Ze besluiten deel te nemen aan een besloten samenkomst,
maar haken af als het een corona-ontkenningsbijeenkomst blijkt. Via hun
smartphones houden ze contact. Bij foute boel zullen ze het woord ‘ivermectine’
appen – het antiparasitaire middel dat veel coronasceptici namen in plaats van
een vaccin. ‘Dat was onze inside joke’, zegt Dressen.
Voordat Johnson aan het woord komt, gaat er een arts los
over dat je het coronavirus maar één keer kunt oplopen en dat de vaccins vergif
zijn. Tot senator Johnson hem afbreekt en zegt: ‘We zijn hier om hun verhalen
te horen.’
‘Voor dat moment’, zegt Dressen, ‘had nog niemand met
invloed de moeite genomen om naar ons te luisteren.’ Johnson maakt notities en
hij blijft zijn hoofd schudden. Aan het einde zegt hij: ‘Ik had geen idee dat
het zo erg was.’ Hij blijft een extra anderhalf uur om alle verhalen te horen.
Hij organiseert een persconferentie,
op hun eigen voorwaarden. ‘Dus niets over ivermectine of covid, niets over dat
deze vaccins iedereen dood zouden maken’, zegt Dressen. ‘We wilden alleen onze
ervaringen delen. En hij respecteerde dat.’
Dan denkt ze nog: we moeten gewoon ons verhaal in het nieuws
krijgen en dan krijgen we wel hulp. Maar de gezaghebbende media berichten heel
anders over de persconferentie: onder meer CNN brengt
het als ‘een misinformatiepanel van de beruchte antivax-senator Johnson’. Hun
gezichten komen niet in beeld, hun verhalen niet aan bod.
Dit soort voorvallen maakt de patiënten wantrouwig. Ook in
Nederland. Wanneer ik rond de zomer van 2022 de patiënten benader die zich
verenigd hebben onder steunpunt CVS (Covid Vaccinatieschade) krijg ik
ondanks meerdere verzoeken niemand te spreken. ‘We zoeken bewust de
journalistiek niet op. (…) Vanuit ons oogpunt vinden we jullie nieuwsberichten
te eenzijdig. Wel willen we je veel succes toewensen bij je onderzoek.’
Op de site van CVS vind ik het verhaal van een
vrouw die ik via Facebook een bericht stuur. Ze reageert binnen enkele dagen.
Na telefonische kennismaking spreken we af dat ik bij haar langs zal gaan, maar
pogingen daartoe stranden steeds. Als ik het nog eens probeer meldt ze: ‘Aan de
hand van ons telefoongesprek heb ik het idee dat het een heel voorzichtig
verhaal gaat worden. Ik wil niet meedoen aan zo’n artikel.’
Ruim twee weken na ons laatste app-contact zit de vrouw in
de uitzending bijOngehoord
Nederland, naast immunoloog Carla Peeters die pleit voor
terugtrekking van de vaccins.
De vrouw heeft me nog wel de gegevens gestuurd van een
andere patiënt die met me zou willen spreken, Iris de Boer. Bij haar thuis
vertelt ze in september 2022 over haar ziektebeeld dat sterk lijkt op dat van
Brianne Dressen en Jana Ruhrländer, en ook over de pogingen om onder meer
het RIVM, de GGD en het Lareb ervan te overtuigen dat er een
groep patiënten is met ernstige langdurige klachten veroorzaakt door de prik.
‘Ik zeg niet per se dat de vaccinatie slecht is. Alleen vind ik dat je moet
uitzoeken voor wie het wel slecht kan zijn. Maar dat wordt niet uitgevoerd.’
Ook De Boer heeft haar verhaal gedaan aan diverse reguliere
media. ‘Uiteindelijk was het blijkbaar toch te controversieel.’ Uit inzage van
verschillende mails blijkt dat diverse journalisten inderdaad terugkrabbelden,
in meerdere gevallen omdat ze tot de conclusie zijn gekomen dat hier een
onderzoeksjournalist voor nodig is. Vlak voor ik vertrek vertelt De Boer dat er
die week een speciale editie over vaccinatieschade zal uitkomen in De
Andere Krant, een in 2018 opgericht alternatief weekblad dat wordt
getypeerd als verspreider van complottheorieën, met daarin de verhalen
van haar en een aantal andere patiënten.
Ruhrländer kan het zich zo goed voorstellen: dat
het voor sommigen uiteindelijk niet echt meer uitmaakt waar hun verhaal
verschijnt, zolang ze maar gehoord worden. Aan de andere kant vreest ze dat dit
soort publicaties averechts werken. Die mening deelt Harriet Carroll, een patiënt
uit Groot-Brittannië. Daar hebben lotgenoten zich verenigd binnen de UK CV Family. Sommige leden van de groep
duiken op in documentaires met een uitgesproken anti-vaccinboodschap, zoals de
in oktober verschenen en inmiddels op YouTube gecensureerde Safe and
Effective: A Second Opinion.
In die documentaire zit ook cardioloog Aseem Malhotra. Nadat
zijn vader zes maanden na de prik overleed aan een hartaanval, heeft hij zich
ontpopt tot een van de felste anti-mRNA-vaccinatieactivisten. Daarmee voegde
hij zich in het rijtje van onder meer voormalig mRNA-onderzoeker Robert Malone
en de Belgische viroloog Geert Vanden Bossche. Zij vormen de voorhoede van een
kleine maar luidruchtige wetenschappelijke oppositie die betoogt dat de nadelen
van deze vaccins groter zijn dan de voordelen. Zij trekken ook de vele studies
in twijfel die laten zien dat de vaccins nog altijd de kans op ernstige covid
en sterfte aanzienlijk verlagen.
Ook het Twitter-account van React19 deelt regelmatig
berichten van fel tegen (corona)vaccinaties agerende wetenschappers zoals Peter
McCullough. Brianne Dressen: ‘Wanneer onze social media manager iets relevants
ziet dat (volgens hem – red.) klopt, deelt hij het. Zolang de
aangewezen bronnen hierover zwijgen, hebben we een beperkte groep professionals
om uit te putten.’
Volgens Harriet Carroll zijn de alternatieve media en
deskundigen meestal niet uit op het helpen van patiënten of het vinden van
oplossingen, maar het verder brengen van hun eigen agenda – veelal
anti-overheid en anti-farmaceutische industrie. ‘Zij geven niet om ons. Dat heb
ik gemerkt bij diverse patiënten die ik ken.’ Aan de andere kant zegt ze: ‘Die
alternatieve media geloven de patiënten tenminste. Dat is waarmee je zou moeten
beginnen, om van daaruit onderzoek te doen.’
Dat patiënten bij reguliere media vaak nul op het rekest
krijgen is volgens Carroll een gevolg van de norm die de wetenschap en politiek
hebben gecreëerd. ‘Zodra mensen vervolgens naar de alternatieve media stappen,
zeggen die wetenschappers en politici: “Zie je wel, ze zijn antivax.”’
Carroll hield zich tijdens de pandemie niet alleen bezig met
onderzoek naar de effectiviteit van een coronavaccin, maar ook met het online
wegnemen van twijfels over de vaccins. Tot ze zelf klachten ontwikkelde.
‘Misinformatie over vermeende schadelijke effecten van vaccinaties is er heel
veel’, zegt ze. ‘Maar inmiddels zie ik in dat sommige argumenten vóór de
vaccins ook gebaseerd zijn op drogredenen.’
Als voorbeeld noemt ze dat vaccinbijwerkingen op lange
termijn in principe niet zouden voorkomen. Dat hangt samen met de aanname dat
een oorzakelijk verband alleen aantoonbaar is wanneer de klachten kort na de
prik vastgesteld en gediagnosticeerd kunnen worden – een cirkelredenering dus.
‘Mijn kortademigheid, bijvoorbeeld, ontstond pas zeven maanden na de prik. Maar
wanneer je het onderliggende mechanisme begrijpt, namelijk het langzaam
ontstaan van microscopisch kleine bloedklontertjes die de haarvaatjes richting
je longen verstoppen, dan begrijp je dat het wel gerelateerd kan zijn.’
Carroll had, voor ze er zelf mee geconfronteerd werd, nog
nooit gehoord van auto-immuunreacties na vaccinaties. ‘Daar is veel over
gepubliceerd in de wetenschappelijke literatuur, maar het blijft steeds bij
losse series van gevallen en dan is al snel de redenatie: de causaliteit kan
niet bewezen worden’, zegt Carroll. ‘Terwijl die er in specifieke groepen wel
degelijk kan zijn.’
Patiënten als Carroll, Ruhrländer en Dressen zien in dat ze
niet uit deze vicieuze cirkel komen zolang er geen overtuigende
wetenschappelijke bewijzen komen voor de link tussen hun klachten en de
vaccinaties. Hun hoop is gevestigd op artsen en wetenschappers die hiervoor
openstaan. Zoals cardioloog Bernhard Schieffer.
Schieffer belooft Ruhrländer tijdens hun eerste
digitale ontmoeting zich voor de zaak in te gaan zetten. Een paar weken later
mailt hij haar: ‘We zijn begonnen met de kliniek. Je kunt komen en andere
patiënten sturen.’
Schieffer doet ook iets anders: hij spreekt zich uit in de
media, om aandacht te vragen voor de patiënten en hun klachten. In verhouding
is deze groep erg klein, benadrukt Schieffer onder meer in een uitzending van
de ZDF in juni 2022. Hij blijft het liefst weg bij de
cijferdiscussie, omdat harde cijfers ontbreken, maar houdt het op basis van
algemene cijfers van de Duitse autoriteiten over ernstige bijwerkingen op zo’n
0,02 procent van het aantal gevaccineerden. Dat is relatief gezien erg weinig
en de ernst varieert ook nog behoorlijk, maar alleen al in Duitsland zou het
alsnog om 25.000 tot 30.000 mensen gaan, in Nederland enkele duizenden (ter
vergelijking: alleen al in Duitsland zijn er naar schatting 250.000 ‘gewone’
long-covidpatiënten, aldus Schieffer).
Ook komt hij in contact met het Paul-Ehrlich-Institut (PEI),
het Duitse Lareb. ‘Zij hielpen ons met het in kaart brengen van onze patiënten,
wij leverden hun gegevens aan. Voordat wij dat deden hadden ze wel zo’n 150
meldingen ontvangen, maar sommige waren zo vreemd dat ze er geen chocola van
konden maken’, zegt Schieffer.
Zo draagt Schieffer eraan bij dat in Duitsland reguliere
media vanaf medio 2022 beginnen te berichten over de vermeende zeldzame,
ernstige bijwerkingen van de coronaprikken. De wachtlijst van de polikliniek in
Marburg groeit tot duizenden patiënten uit binnen- en buitenland.
Op dinsdagmiddag 30 augustus 2022 wandelt Anita Schüßler
opgetogen de spreekkamer van professor Schieffer binnen. Na bijna zes maanden
wachten is de 46-jarige vrouw uit Runkel aan de beurt en ze heeft mij
toestemming gegeven erbij te zijn. Sinds vanmorgen vroeg heeft ze onder meer
buisjes bloed laten afnemen, een inspanningstest ondergaan en een enorme
vragenlijst ingevuld. Een vriendin had haar een krantenartikeltje gestuurd
waarin Schieffer vertelde over de klachten van zijn patiënten. ‘Het was precies
mijn verhaal’, vertelde ze me voor het consult.
Als de klachten inderdaad zo serieus zijn en zijn te linken
aan de vaccinatie, hoe kan het dan dat de autoriteiten ze niet bevestigen?
Schieffer bespreekt de uitslagen van de onderzoeken met
Schüßler. Ze heeft verhoogde ontstekingswaarden zoals die ook veel bij
long-covidpatiënten voorkomen. Drie maanden geleden, toen ze haar klachten al
had, liep ze covid op. Dat is aan haar torenhoge antistoffen te zien – te hoog
zijn ze zelfs volgens professor Schieffer, een mogelijk teken van een
overreactie. Ze heeft een verhoogd cholesterol, waarschijnlijk ook doordat de
regulering daarvan verstoord is, en POTS, ontregelde hartslag en
bloeddruk. ‘Dat vind ik het engste’, zegt Schüßler. ‘Ik ben zelfs een keer naar
de spoedafdeling gegaan omdat ik bang was dat ik een hartaanval kreeg.’
‘Gelukkig kunnen we die klachten behandelen’, zegt
Schieffer. ‘En de ontstekingen zijn waarschijnlijk versterkt door de
auto-immuunziekte aan uw schildklier die uw arts vorige maand al constateerde.
Het zou kunnen dat die door de prik is verergerd of in gang gezet, dat is
moeilijk te zeggen.’
Samen met zijn vrouw, cardioloog Elisabeth
Schieffer, publiceerde Schieffer in september 2022 hun
hypothese van wat er aan de hand lijkt bij long covid en post vac.
Allereerst vermoeden ze dat het spike-eiwit allerlei processen ontregelt. Het
spike-eiwit is het uitsteeksel aan het virusomhulsel waarmee het virus zich
koppelt aan de menselijke cel om z’n genetisch materiaal te kunnen inbrengen. Dat
doet het via receptoren die een belangrijke rol spelen bij de regulering van
allerlei processen in het lichaam zoals de vochthuishouding en de hartslag. Het
spike-eiwit kan enkele weken in het lichaam aanwezig blijven en verschillende
plekken in het lichaam bereiken. ‘De ontregeling van de menstruatiecyclus zien
wij bijvoorbeeld als een indicator voor een bredere ontregeling van
lichaamsprocessen’, zegt Schieffer, ‘omdat ook de hormooncyclus daarmee
samenhangt.’
De verstoring kan ook indirect plaatsvinden, vermoeden
onderzoekers zoals Schieffer. Het spike-eiwit vertoont namelijk overeenkomsten
met eiwitten die deze processen reguleren in ons eigen lichaam. Dat fungeert
als een soort vermomming voor het virus, aangezien het immuunsysteem in
principe alleen dat aanvalt wat lichaamsvreemd is. Maakt het afweersysteem tóch
antistoffen aan tegen deze stukjes van het spike-eiwit, dan kunnen die zich ook
richten tegen de overeenkomstige lichaamseigen eiwitten en zo hun werking
verstoren – een auto-immuunreactie.
Onderzoekers vermoeden dat het afweersysteem van vrouwen
vaker dan dat van mannen dit soort vermommingen doorziet, maar als gevolg
daarvan ook vaker antistoffen tegen het eigen lichaam aanmaakt, waardoor ze
vaker auto-immuunziekten ontwikkelen en vermoedelijk ook vaker long covid en
dit soort klachten na de prik.
Tot slot hebben Schieffer en zijn collega’s ontdekt
dat bij
veel patiënten met long covid én patiënten met post vac andere, in het
lichaam ondergedoken virussen opnieuw opduiken. Vermoedelijk grijpen die hun
kans doordat dit virus en dit vaccin nogal wat van het immuunsysteem vergen.
Bij Jana Ruhrländer was bijvoorbeeld een Borrelia-infectie (Lyme) opgeleefd
waarvan ze geen weet had en worstelde haar immuunsysteem met geheractiveerde
herpes. Een ander voorbeeld is het Epstein-Barr-virus (EBV), dat bekendstaat
als veroorzaker van de ziekte van
Pfeiffer en ook de kans verhoogt op multiple
sclerose. EBV bevat veel eiwitten die lijken op eiwitten in ons
zenuwstelsel, waardoor antistoffen gericht tegen het virus ook schade in het
lichaam aanrichten.
In hun artikel opperen de Schieffers dat kennis over post
vac inzichten kan bieden in het mechanisme van long covid, mede doordat het
zo’n duidelijk startpunt heeft. Verder ziet Schieffer op dit moment weinig
verschil. Tegen Schüßler spreekt de arts geruststellende woorden: ‘Wij zien
drie categorieën patiënten. Voor de eerste kunnen we nog niks doen, die zijn
compleet ontregeld. Een tweede groep herstelt redelijk, maar blijft hangen in
een vicieuze cirkel van ontstekingen. Daar moeten we op zoek naar onderliggende
oorzaken zoals andere infecties en auto-immuunziekten. Jij hoort bij de derde,
ik verwacht dat je binnen een aantal maanden weer min of meer de oude zult
zijn.’
Desondanks gaat Schüßler enigszins onbevredigd de deur uit.
Naast het advies om haar schildklieraandoening te laten behandelen, krijgt ze
een recept mee voor een cholesterolremmer en een bloeddrukverlager (sartan).
Schieffer erkent dat de behandeling vooral gericht is op symptomen, al kan de
bloeddrukverlager ook daadwerkelijk voorkomen dat het spike-eiwit de
bloeddrukregulatie ontregelt. ‘We behandelen de patiënten in grote lijnen
hetzelfde, over een paar maanden hopen we te weten hoe verschillend ze reageren.’
Ik ben niet in m’n eentje afgereisd naar Marburg. In het
even verderop gelegen Kassel heb ik Jana Ruhrländer opgepikt. Zij heeft sinds
dat eerste gesprek met Schieffer de kliniek meermaals bezocht. Haar situatie is
aanzienlijk verbeterd door de behandeling van haar Lyme en medicatie die
Schieffer en haar andere artsen hebben voorgeschreven voor de hart- en
circulatieproblemen, maar vooral door de neurologische klachten is ze nog lang
niet de oude.
Wanneer we ’s ochtends het ziekenhuis binnenlopen moet ik
oppassen niet te snel te gaan. Ruhrländer schuifelt, al zegt ze een goede dag
te hebben. Op de afdeling waar de diagnostiek plaatsvindt worden long covid- en
post vac-patiënten geholpen tussen de gewone cardiologiepatiënten door. Het
enige opvallende zijn de briefjes met ‘post vac’ op een aantal deuren – hier
geen omzichtige bewoordingen, gewoon een klinische realiteit. In de wachtkamer
toont Ruhrländer me de dikke ordner met daarin haar dossier: wetenschappelijke
artikelen, medische gegevens, afwijzingen van haar zorgverzekeraar voor
vergoeding van experimentele behandelingen.
Met een arts bespreekt Ruhrländer haar situatie. Op het
moment slikt ze antihistamine (hooikoortsremmer) en zogeheten
mestcelstabilisatoren, die de activiteit verlagen van de cellen van het
afweersysteem die overactief lijken te zijn. De arts oppert hier een middel
tegen jeuk aan toe te voegen omdat ze nog last heeft van haar huid.
Niet alleen in Marburg onderzoeken
wetenschappers de klachten na de prik. Zo bestudeert de vooraanstaande
hoogleraar immunologie Akiko Iwasaki aan de Yale Universiteit de ziektemechanismen en
effecten van behandelingen bij long covid- én post vac-patiënten. Omdat
Harriet Carroll naast patiënt ook wetenschapper was, schreef ze – na tien
maanden niet serieus genomen te zijn – met collega’s een wetenschappelijk
artikel over haar klachten na de AstraZeneca-vaccinatie. Eerst leek de oorzaak
een door de prik veroorzaakt tekort aan vitamine B12. Maar helaas, vertelt ze,
werkt ze aan een update. Uit vervolgtesten bleek dat ze heel kleine
longembolietjes had, als gevolg van de bloedklontertjes. Ook bleek dat net als
bij Ruhrländer haar mestcellen, die een rol spelen bij ontstekingsreacties,
overactief zijn. Daarnaast is bij haar het stresshormoon cortisol sterk
verlaagd, net als bij veel long-covidpatiënten uit
het onderzoek van Iwasaki.
Carroll werkt nog altijd maar halftijds als onderzoeker,
vrijwel al haar energie daarbuiten gaat op aan long covid en post vac, onder
meer in samenwerking met Team Clots, het
onderzoeksteam dat de microscopisch kleine bloedstolsels bestudeert. ‘Ik voel
me bevoorrecht dat ik zoveel welwillende mensen in mijn wetenschappelijke
omgeving heb, ook al merk ik dat de lat voor bewijzen hoger ligt dan anders. Er
bestaat nog veel weerstand.’
Die weerstand binnen de wetenschap maakte Brianne Dressen in
de VS van dichtbij mee. Zij kwam via haar man in contact met neuro-immunoloog
Avindra Nath bij de National Institutes of Health (NIH). Die zette halverwege
2021 een studie op waarin zijn team Dressen en een stuk of twintig andere
patiënten onderzocht. Ze kregen een infuus met gezuiverde antistoffen om hun
overactieve afweersysteem terug in balans te brengen. Een deel van de patiënten
knapte ervan op.
Daarna echter bleef het maandenlang stil. In mei 2022
verscheen een
niet door collega-wetenschappers beoordeeld artikel online. Normaal
gesproken wordt zo’n stuk later, eventueel aangepast, in een wetenschappelijk
tijdschrift gepubliceerd, maar dat is nog altijd niet gebeurd. En er is nog
iets vreemds: het artikel bevat de gegevens van lang niet alle patiënten en er
staat in dat ze allemaal herstelden. Toen zij probeerden duidelijk te maken dat
ze stuk voor stuk teruggevallen waren, gaf Nath niet thuis.
Nath wijst meerdere interviewverzoeken van mij af (eerder
tijdens de pandemie sprak ik hem wel) en reageert pas na herhaalde
herinneringen op enkele per mail gestelde vragen. ‘Of er een oorzakelijk
verband is, kunnen we alleen bepalen met grote epidemiologische studies of
experimentele lab- of dierstudies’, schrijft hij.
Een van zijn collega-onderzoekers, hoogleraar neurologie
Anne Louise Oaklander van Harvard Medical School, wil wel praten. ‘We begonnen
deze studie behoorlijk naïef, en toen werd die meegesleurd in de politiek.’ Wat
daarbij niet helpt is dat het een kleine, beperkte achterafstudie is, zonder
controlegroep. ‘Zulke resultaten gaan al snel een eigen leven leiden’, zegt
Oaklander: ‘Aan de ene kant moet je trouw blijven aan de feiten. Aan de andere
kant heb je een loyaliteit aan de patiënten. Maar je moet heel, heel
voorzichtig zijn met wat je wel en niet zegt, vanwege mogelijk nadelige
effecten op de volksgezondheid.’
Tegelijk vraagt Oaklander zich af of de langdurige problemen
die na covid en na de coronavaccins worden gemeld wel zo uniek zijn. ‘We zien
het ook na andere vaccinaties en ook na infecties. Het immuunsysteem reageert
en bij sommigen is er sprake van een overreactie.’
Een immunoloog die al jaren dergelijke overreacties
bestudeert is de Israëlische hoogleraar Yehuda Shoenfeld, die op bijna
75-jarige leeftijd nog altijd werkt aan het Sheba Medical Center. Hij omschreef het
fenomeen onder meer bij het HPV-vaccin. ‘Er is een verzameling van klachten
die het predicaat “tussen de oren” kregen zoals chronisch vermoeidheidssyndroom
en myalgische encefalomyelitis (ME), pijnklachten die de naam fibromyalgie
krijgen, POTS (ontregelde hartslag en bloeddruk), paresthesie, een
stoornis in de gevoelszenuwen’, zegt Shoenfeld. ‘Die hebben allemaal te maken
met een ontregeling van autonome systemen in het lichaam, in reactie op een
prikkel van buitenaf zoals een infectie of een vaccinatie, in combinatie met
genetische aanleg. Ik vind het niet gek dat deze ook optreden na covid en de
covidvaccins.’
Volgens Shoenfeld is er hoop voor deze patiënten, want we
bevinden ons volgens hem aan het begin van een revolutie: wetenschappers
beginnen te ontrafelen hoe deze klachten ontstaan en kunnen ze gaan
diagnosticeren, door het meten van auto-antistoffen. ‘Er zijn
inmiddels meer dan twintig auto-antistoffen geïdentificeerd die gericht zijn
tegen receptoren van het autonome zenuwstelsel.’
Onderzoekers zoals Shoenfeld spreken trouwens liever niet
over auto-antistoffen, maar over regulerende
auto-antistoffen. In de gezonde situatie, stellen zij, zijn ze er ook, maar
in de juiste hoeveelheid – ze finetunen allerlei
lichaamsprocessen. Bij patiënten met long covid en het post-vaccinatiesyndroom
zijn er door nog niet volledig begrepen reacties van sommige te veel en van
andere te weinig, aldus Shoenfeld, waardoor allerlei lichaamsprocessen uit de
bocht vliegen.
Het aantal bedrijven dat auto-antistoffentesten aanbiedt is
sinds de coronacrisis sterk gegroeid. Een van de bekendste is het Duitse CellTrend,
dat in onderzoek samenwerkt met Shoenfeld en testen aanbiedt voor onder meer
chronisch vermoeidheidssyndroom, long covid en post-vaccinatiesyndroom.
Patiënten uit binnen- en buitenland sturen bloedmonsters, vertelt Harald
Heidecke van het bedrijf. ‘En bijna allemaal testen ze positief op
verschillende auto-antistoffen.’
Er is ook kritiek: de techniek is veelbelovend, maar deze
bedrijven lopen wel erg hard van stapel. De auto-antistoffen waar ze op testen
zijn volgens universitaire deskundigen nog onvoldoende onderbouwd. Oftewel: uit
de testen komt van alles, maar wat dat precies betekent is onduidelijk, zegt
neuroloog Harald Prüß, die aan het universiteitsziekenhuis Charité in Berlijn
ook onderzoek doet naar dit soort biomarkers voor long covid
en post vac. ‘Veel van mijn patiënten deden hun testen op eigen kosten bij
CellTrend. Vervolgens willen ze hier advies, en dat is moeilijk te geven. En
stuur je een monster naar verschillende bedrijfjes, dan krijg je verschillende
uitslagen.’
Daarbij is het werk van Shoenfeld ook in
bredere zin omstreden. Zo gaf hij lezingen op conferenties die collega’s
aanmerken als antivax en verwijten ze hem dat hij als getuige optrad tijdens
rechtszaken waarin patiënten een schadevergoeding probeerden te krijgen voor
hun vermeende vaccinatieschade. ‘Fabrikanten en anderen gebruiken dit om me weg
te zetten’, verzucht Shoenfeld. ‘Ze zijn bang dat mensen zich niet meer willen
laten vaccineren.’
‘Aan de hand van ons telefoon-gesprek heb ik het idee dat
dit een heel voorzichtig verhaal gaat worden. Ik wil niet meedoen aan zo’n
artikel’
Vaccindeskundigen wijzen erop dat de door Shoenfeld
gesuggereerde link tussen vaccins en auto-immuunziekten nooit hard is
aangetoond en vinden het syndroom dat hij omschrijft veel te vaag. Zelfs
auto-immuunziekten die pas jaren later optreden zouden daarbinnen nog door het
vaccin getriggerd kunnen worden. ‘Volgens Shoenfeld is alles auto-immuun tot
het tegendeel is bewezen’, zegt Paul-Henri Lambert, vaccinoloog en
ex-voorzitter van de vaccinveiligheidsadviescommissie van de WHO. ‘Als je
dat stelt, zoek je echt de grenzen van de wetenschap op.’
Maar dat de link met deze auto-immuunsyndromen niet
aangetoond is, kan ook juist komen doordat ze zo moeilijk te diagnosticeren en
definiëren zijn. Dat is in elk geval de overtuiging van
vaccinveiligheidsdeskundige Rebecca Chandler. Zij werkte bij de Zweedse
vaccinveiligheidsautoriteit toen er meldingen opdoken van tienermeiden die na
hun HPV-vaccinatie POTS hadden gekregen. De link met het vaccin
is door de autoriteiten nooit bevestigd.
Chandler streed jarenlang voor
het serieus nemen én beter definiëren van deze zeldzame, ernstige klachten. Ze
schreef ook een
artikel in het British Medical Journal over de
tekortkomingen van de bijwerkingenmonitoring. Zo oversimplificeren de
deskundigen bij de bijwerkingencentra de gerapporteerde symptomen veel te veel,
waardoor veel informatie verloren gaat, zegt ze. ‘We moeten veel meer naar het
totaalplaatje kijken.’
Chandler heeft goede hoop dat in het kielzog van long covid
de zeldzame klachten na de covidvaccinatie zoals duizeligheid en hartkloppingen
door POTS en vervolgens ook die na de HPV-prik erkenning zullen
krijgen.
Onderzoekers die zich al jaren in de marge met deze
syndromen bezighouden, lijken langzaam voet aan de grond te krijgen. Een
recente publicatie in Nature Cardiovascular Research bevestigt
de link tussen de coronaprik en POTS. De onderzoekers vergeleken bij
driehonderdduizend gevaccineerden de kans op de diagnose de negentig dagen voor
en na de prik. Die kans bleek ongeveer een derde hoger na de prik. De
onderzoekers vermelden erbij dat de kans op POTS na een
corona-infectie zo’n vijf keer hoger is. Maar ze benadrukken ook dat meer
begrip van dit soort vaccinbijwerkingen nodig is om het vertrouwen in vaccins
op peil te houden. ‘Ik heb wel even een traantje weggepinkt toen ik dit artikel
las’, zegt Chandler. Ze ziet het als een belangrijke doorbraak richting
erkenning van POTS als mogelijke vaccinbijwerking, waardoor het op de
lijst komt van aandoeningen die in de gaten gehouden worden. ‘En we kunnen gaan
onderzoeken waardoor juist deze patiënten POTS hebben gekregen.’
Zo schuiven de langdurige klachten na de prik langzaam
richting de gevestigde media en medische wetenschap. Met Duitsland voorop. De
minister van Volksgezondheid Karl Lauterbach maakte er al in juni 2022 op
Twitter melding van. Het Paul-Ehrlich-Institut(PEI), het Duitse Lareb,
somt in
een rapport in september 2022 de meldingen van post vac op, al
bestempelt het die nog niet als een signaal dat er sprake kan zijn van een
bijwerking. Het instituut meldt ruim 450 gemelde gevallen, al ‘ontbreekt vaak
belangrijke klinische informatie, waardoor de diagnostische zekerheid vaak niet
kan worden beoordeeld’.
Volgens het PEI is het relatief hoge aantal Duitse
meldingen mogelijk het gevolg van alle media-aandacht. Of is het
tegenovergestelde aan de hand? Is er sprake van onderrapportage in andere
landen, wegens onbekendheid met de klachten en de mogelijke link met de prik
bij patiënten, artsen en autoriteiten?
De Nederlandse experts bij het Lareb zagen zich
door de ruim
tweehonderdduizend meldingen sinds de introductie van de coronavaccins
genoodzaakt terug te vallen op patroonanalyse in plaats van individuele
beoordeling van elke melding. Bovendien lag de nadruk eerst op signalen die
relevant waren voor de gehele vaccinatiecampagne, al is daarbij zeker naar
bijzonder specifieke beelden gekeken. De laatste tijd is er pas ruimte voor
analyses waarbij ze speuren naar klachten die met elkaar kunnen samenhangen.
Daaruit is nog geen signaal gekomen dat lijkt op wat deze patiënten
omschrijven, vertelt Lareb-directeur Agnes Kant. ‘Het blijft ontzettend lastig.
Het is gewoon een vergaarbak.’
Kant voegt toe dat ze samen met C-support, opgericht voor de
ondersteuning van long-covidpatiënten, de langdurige klachten na de vaccins
monitoren. NPO
Radio 1 maakte begin december 2022 voor het eerst melding van
langdurige klachten na de coronavaccinatie, nadat C-support had gepubliceerd
dat ruim vierhonderd patiënten zich met vermoede post-vaccinatieklachten hebben
gemeld. Het Lareb rapporteert
35 meldingen, waarvan het merendeel een verergering na de prik van reeds
aanwezige long covid. Daarnaast zijn er ook 31 meldingen waarbij de al
bestaande long covid klachten juist zijn verbeterd na vaccinatie.
Ander onderzoek, waarbij de gezondheidsklachten binnen de
groep gevaccineerden worden vergeleken met die in dezelfde periode onder
niet-gevaccineerden, was tot voor kort in Nederland onmogelijk: omwille van de
privacy mochten wetenschappers dergelijke databestanden niet zomaar koppelen, zelfs
niet als deze geanonimiseerd zijn, vertelt Kant. ‘Het is gewoon zo frustrerend
dat we ons in Nederland soms drukker maken over het feit dat er, ondanks dat er
geen medische gegevens op straat kunnen komen, mensen vinden dat er iets met
hun gegevens gedaan wordt, dan door de behoefte aan antwoorden rond dit soort
kwesties.’
Ondertussen proberen de patiënten zelf ook bij te dragen aan
de kennis. De Belgische Julie Bertone, sinds kort weer halftijds
docent-onderzoeker aan de Universiteit Brussel, begon vragenlijsten op te
stellen voor de leden van haar community om zo gegevens te verzamelen over hun
symptomen, hun ervaringen met medici en de (zelf)medicatie die ze met meer en
minder succes hebben genomen. ‘Zelf ben ik daar best kritisch in, maar het is
goed om het zo precies mogelijk in kaart te brengen.’
De meeste patiënten die ik sprak zijn ervan overtuigd dat er
meer ernstige coronavaccinbijwerkingen zijn dan de cijfers vertellen, al is er
ongetwijfeld ook sprake van een vertekend beeld omdat zij onderdeel zijn van
een gemeenschap van lotgenoten. Toch is niet uitgesloten dat een deel van de
bijwerkingen buiten beeld blijft, onder meer omdat artsen niet altijd overtuigd
zijn dat er een link zou kunnen zijn en het dus niet melden, en ook leggen niet
alle patiënten de link tussen hun klachten en de prik. In elk geval is
duidelijk dat de cijfers díe er zijn, een onvolledig beeld schetsen. Ook daarom
is betere monitoring en onderzoek zo belangrijk.
Van groot belang daarvoor is het voor elkaar te krijgen dat
artsen wereldwijd klachten op eenzelfde manier rapporteren, wat de kans
vergroot dat de medicijnwaakhonden een eenduidig signaal kunnen waarnemen.
Daarvoor zijn definities voor bijvoorbeeld POTS en
post-vaccinatiesyndroom nodig. Hierover overleggen deskundigen op het hoogste
niveau, onder de vlag van de Brighton Collaboration, het wereldwijde non-profit
onderzoeksnetwerk voor vaccinveiligheid. Dergelijke processen verlopen echter
zo traag dat het nog maanden zal duren voordat die definitie er zal zijn, laat
directeur Robert Chen per e-mail weten.
Na een jaar onderzoek is mij in elk geval
duidelijk: dit dossier kan ik nog niet afsluiten. Het laatste woord is nog niet
gezegd over de, nog altijd waarschijnlijk zeldzame, ernstige bijwerkingen van
deze vaccins. Ook gezien de boostercampagnes. Maar als íets is blijven hangen,
dan is het de wanhoop en vervreemding bij de patiënten. En net als bij anderen
die iets heftigs overkomt, gaan ze daar op uiteenlopende manieren mee om.
Ik heb meer begrip gekregen voor de mensen die na wat hun
overkomen is wél fel tegen vaccins zijn geworden. Hun blik is voorgoed
veranderd en ze hebben het vertrouwen in het systeem volledig verloren. Ze
voldeden aan hun burgerplicht, voelen zich in de steek gelaten en zoeken de
steun bij elkaar die ze bij anderen niet vinden. Ook voor die groep moeten we oog
houden.
Helaas is ook de hulp die de patiënten van welwillende
artsen krijgen niet zaligmakend. Anita Schüßler, de patiënt van wie ik het
consult bij professor Schieffer bijwoonde, laat me enkele maanden later weten
niet opgeknapt te zijn door de medicatie die ze voorgeschreven kreeg. Van
meerdere patiënten hoorde ze dat ze zich bij de kliniek net als zij enigszins
een nummertje voelden. ‘Professor Schieffer heeft zo veel patiënten dat hij
onmogelijk iedereen alle aandacht kan geven.’
En dus wenden veel patiënten zich tot het alternatieve
circuit. Vrijwel alle patiënten die ik sprak hadden een hele verzameling
medicijnen en supplementen staan. Zo slikken veel patiënten (onbewezen)
middelen zoals ivermectine, antihistaminica, mestcelstabilisatoren en antistollingsmiddelen
– die laatste om de microstolsels op te lossen die de kleinste haarvaten van
het bloedvatstelsel verstoppen.
Er circuleren veel clandestiene protocollen, vertelt Julie
Bertone, en er gaan namen rond van artsen die wél serieus naar de patiënten
luisteren. Onder hen zijn ook artsen die onbewezen of zelfs omstreden
therapieën aanbieden, zegt ze. ‘Omdat de wereld heeft besloten ons niet te
geloven, brengt dit een hele dynamiek op gang van mensen die aan hun lot
overgelaten zijn en protocollen uitwisselen, wat heel gevaarlijk is.’
Daarnaast zijn er ook experimentele behandelingen die wel
een serieuze kans maken. Zo is er immuun-adsorptie: het specifiek uit het bloed
filteren van antistoffen, waaronder de auto-antistoffen. Die therapie is niet
alleen peperduur en voor eigen kosten, het is ook nog niet bewezen dat de
auto-antistoffen inderdaad de veroorzaker van de klachten zijn en of het
wegfilteren ervan de klachten vermindert – een onderzoeksgroep aan het Charité
in Berlijn probeert daar
antwoord op te vinden.
Bovendien komen de auto-antistoffen meestal binnen een paar
weken tot maanden weer terug, omdat de immuuncellen die ze aanmaken er nog
steeds zijn.
De hoop die Jana Ruhrländer had gevestigd op immuunadsorptie
bleek vergeefs. Haar behandeling moest worden afgebroken omdat ze een infectie
opliep. Afgelopen najaar reisde ze naar een kliniek voor een hiervoor onbewezen
behandeling waarbij ze via een masker honderd procent zuurstof toegediend
kreeg, die ook geen verschil maakte.
Ruhrländer voelde zich gehoord door Schieffer, maar weet
inmiddels: één arts die je serieus neemt is niet genoeg. Deze problematiek is
te ingewikkeld, er zijn meer artsen en grotere budgetten nodig. Toch probeert
ze haar lotgenoten ervan te blijven overtuigen dat ze vertrouwen moeten hebben
in hun artsen, ook als die zich geen raad weten met hun klachten. ‘Zonder die
vertrouwensrelatie komen we sowieso nergens.’
Harriet Carroll is nog steeds actief op sociale media, maar
haar boodschap is veranderd. Nu probeert ze nuance te brengen in de discussies.
‘Ik probeer geloofwaardigheid te geven aan het feit dat chronische
vaccinreacties kunnen optreden, en dat we die moeten onderzoeken om de
onderliggende mechanismen te begrijpen, vaccins veiliger te maken en
behandelingen te vinden.’
Schieffer gaat ondertussen door met zijn werk. ‘Veel mensen
hebben geleden om anderen te beschermen. Jonge managers, advocaten, artsen,
verplegers, leraren. Zij wilden anderen beschermen en ze eindigden zonder baan
of zelfs in de rolstoel en niemand neemt ze serieus.’ Dat hij zijn verhaal in
de media doet beschouwt hij als onderdeel van zijn werk. ‘Iemand moet het voor
deze mensen opnemen. Laten we de wetenschap de kans geven om dit op te lossen.
We kunnen het.’
Dit artikel kwam tot stand mede dankzij steun van Fonds
1877, Stichting Democratie en Media, het Tripfonds van de Vereniging voor
Wetenschapsjournalistiek en -communicatie en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.
